Diyarbakır’da 5 bin yıllık tarihi yapı tehdit altında

5 bin yıllık tarihi geçmişiyle Diyarbakır Surları, birçok medeniyete ev sahipliği yaparak günümüze kadar ayakta kalmayı başardı. Ancak bu kadim yapı bugün ciddi tehditlerle karşı karşıya.

Milyonlar harcanarak yapılan restorasyon çalışmalarının ardından birçok burç ve tarihi yapı tahrip edildi. Sur’un iç ve dışı cephelerinde işgal ve tahribatlar devam ederken, Surların durumunu Kuzey Yıldızı Vakfı üyesi Prof. Dr. Aziz Yağan’la konuştuk.

Kısa süre önce restore edilen surlarda yeniden tahribat yaşanıyor. Bunun temel nedeni nedir?

Diyarbakır surları dünyanın gözbebeği alanlarından biri. Roma ya da Bruj ne kadar önemliyse Diyarbakır surları da o kadar önemli. Diyarbakır Kalesi de önemli. İnsanların buraya ilgisi giderek artacak. İlgi arttıkça tahribat da artıyor çünkü sur korunmuyor. Hem restorasyon anlamında korunmuyor hem de işletme yapılmaya çalışılıyor. Önceden sadece yerel insanlar geliyordu, şimdi turizm arttıkça daha fazla insan geliyor ve bu da tahribatı artırıyor.

Suriçi başta olmak üzere birçok tarihi alanın işgal altında ve gasp ve işgal her geçen gün artıyor. Bunun temel nedeni nedir?

Diyarbakır’daki kamusal alan gaspı yeni bir olay değil, eskiye dayanan bir durum. Kültür haline gelmiş, bir hak olduğu düşünülüyor. Önlem alınmadıkça herkes istediği yere müdahale edebiliyor. Kaldırımlar boşaltılmıyor, seyyar satıcılık kontrol altına alınmıyor. Bu yüzden sorun büyüyor. Diyarbakır'da kimse kirli sokakları, işgal edilmiş kaldırımları istemiyor. Bunu önleyemediğiniz için şimdi 50 metredeki yolda minibüslerle ciğer ya da yemek yapıp satıyorlar. Aynı mantık surlarda da geçerli.

Kurumlar neden bu konuda yetersiz kalıyor?

Tek başına belediye ya da valiliğin çözüm üretmesi mümkün değil. İkisinin koordinasyon halinde çalışması gerekiyor. Ancak bu sağlanamıyor. Ara ara adımlar atılıyor ama kalıcı olmuyor. Ortak bir politika olmadığı için sorun devam ediyor. Burada bir popülist yaklaşımla insanlar ekmek parası kazanıyor meselesi değil. Ne kadar çabuk önlem alınır ne kadar çabuk politika belirleyip buna uygun davranılırsa o zaman çözüme kavuşmuş olacağız.

2005 yılına kadar kafe veya restoran olarak kullanılan Sur ve burçlar büyük kararlılık karşısında kaldırıldı. Kafe ve restoranların yeniden ortaya çıktığı görülüyor. Bu eskiye dönüş mü?

Evet, bu geriye dönüş. Eskiden sur altlarında restoranlar, kafeler vardı ve bunlar kaldırıldı. Hatta evlerin arka duvarı Sur’du. Bu doğru bir politikaydı. Ancak şimdi dolaylı şekilde yeniden oluşuyor. Kürsü atarak, semaver koyarak aynı kullanım sürüyor. Buna kesinlikle izin verilmemeli. Bu alanlar kamusal ve kültürel faaliyetler için kullanılmalı. Surlardaki bütün burçlar, odalar kamu yararına ya da kültürel sanatsal faaliyetler için ayrılması gerekiyor. Surlardan para kazanan bir millet olmayalım. Surları koruyucu önlemler alalım. Tarihimizi, geçmişimizi, kıyafetlerimizi, yemeklerimizi, geleneklerimizi dünyaya sergileyip müze yapabileceğimiz farklı farklı alanlar var. Bunları yapıp bunun üzerinden gidilmesi gerekiyor.

Kurumlar neden ortak bir çalışma yürütemiyor?

Bu geçmişten gelen sorunlardan kaynaklanıyor olabilir. Ama böyle bir ayrışma kabul edilemez. Binlerce yıllık bir yapı yok oluyor. Eğer birlikte çalışamıyorlarsa farklı bir mekanizma oluşturulmalı. Kentin bu konuda inisiyatif alması gerekiyor. Eğer bunun gereğini yerine getirmek iş birliği ile sağlanabilecekse ve bu sağlanmıyorsa bunun deklare edilmesi gerekiyor. Bu hem kentlileri yoruyor hem kentten soğutuyor hem de gelen insanların bizi kötü tanımasına sebep oluyor. Burası çok ciddi bir şehir, çok ciddi bir eser. Bir sürü medeniyet, bir sürü kültür katkıda bulunmuş. Bizim de aynı katkıyı bugün vermemiz gerekirken 100 yıllık kaleyi bu hale getirdik.

Diyarbakır Valiliği geçtiğimiz dönemlerde Suriçi’nde turizm polisi görevlendirildi. Bu polislerin Diyarbakır suları için veya diğer tarihi yapılarının korunması için de görev alması gerektiği konusunda bir öneri var. Siz bunu nasıl değerlendiriyorsunuz, mümkün mü?

Çok yerinde bir uygulama olur. Turizm polisleri oluşturarak sadece görevi turistik alanda Diyarbakır Sur içinde görev yapmak, alanı korumak olabilir. Profesyonelce davranabilir. Kendine has bir kıyafeti olabilir. Çalışma koşulların tamamen ayarlanabilir ve böylece bir mekanizma oluşturulmuş olabilir. Diyarbakır Belediyesi de buna destek verebilir. Bu da zamanla hem kendi deneyimini oluşturur hem de kendi yorumunu katar, kendi deneyimiyle ilerlemeye çalışır. Dünyada örneği de olması önemli değil. Kendi başımıza bir şey oturtabiliriz. Bu çok iyi bir uygulama olur. Kamera sistemiyle ya da güvenlik görevlileriyle, turizm polisleriyle bu tür problemler de giderilebilir.