Diyarbakır’da LGS stresi can aldı: Uzmandan hayati uyarılar

Diyarbakır’ın Kayapınar ilçesi Fırat Mahallesi’nde dün öğleden sonra, bir sitenin 13’üncü katından düşen 13 yaşındaki Y.Ç., hayatını kaybetti. Olayın, Cumartesi günü yapılan Liselere Geçiş Sistemi (LGS) sınavının ardından kitapçıkların açıklanması sonrası yaşanması, intihar iddialarını da beraberinde getirdi. Olay polis kayıtlarına da “intihar” olarak geçti.

‘Performans odaklı illüzyon’

Amida Haber’e konuşan Psikolog Eser Karayel, sınav odaklı sistemin çocuklar ve aileler üzerinde ciddi bir baskı oluşturduğunu belirtti. Karayel, “Sınav sistemi, çocukların ve ailelerin üzerinde ‘performans odaklı bir illüzyon’ yaratıyor. Sorun sistemin varlığı değil, sistemin insan değerini sadece bir skorla ölçer hale gelmesi. Bu durum, çocuklarda ‘başarılıysam varım, başarısızsam yokum’ şeklinde özetleyebileceğimiz derin bir kimlik krizine yol açıyor” dedi.

‘Uzun vadede tükenmişlik yaratan bir ‘hız tuzağıdır’

Ailelerin ise bu sistemin "tetikçisi" haline geldiğine dikkat çeken Karayel, şunları aktardı: “Ebeveynler, çocuklarının akademik başarısını kendi ebeveynlik becerilerinin bir kanıtı olarak görüyor. Bu durum ev içindeki huzuru, sınav sonucuna endeksli bir ‘borsa hareketine’ dönüştürüyor. Çocukların çocukluklarını, ergenlerin ise keşfetme arzularını yok eden bir ‘yetiştirme telaşı’ ile karşı karşıyayız. Bu, aslında bir gelecek inşa etmek değil, günü kurtarmaya çalışan ama uzun vadede tükenmişlik yaratan bir ‘hız tuzağıdır."

‘Sınav sistemi, belirsizlik ve rekabet ortamı yaratır’

Sınav sisteminin belirsizlik ve yoğun rekabet ortamı yarattığını dile getiren Karayel, ailelerin bu süreçte koruyucu bir rol üstlenmesi gerektiğine dikkat çekti. Karayel, “Aileyi bir ‘işletim sistemi’, sınav sistemini ise bu sistemin üzerinde çalışan bir ‘yazılım’ olarak düşünün. Sınav sistemi dışsal bir faktör, yani bir hava durumu gibi. Onu değiştiremezsiniz ama ona karşı alacağınız pozisyonu belirleyebilirsiniz. Aileler, sınav sisteminin yarattığı stresi dışarıda tutacak bir ‘tampon bölge’ (buffer zone) oluşturmak yerine, o stresi bir ‘yükseltici’ (amplifier) gibi çocuklarına aktarıyor. Sınav sistemi, belirsizlik ve rekabet ortamı yaratır; aile ise bu ortamda ya çocuğa güvenli bir liman sunar ya da çocuğu sistemin dişlilerine bir kurban gibi teslim eder. Sistemin etkisi, ailenin çocuğa ‘seni bu sistemin parçası olan rakamlardan ibaret değilsin’ mesajını verip veremediği noktasında kırılır” ifadelerinde bulundu.

‘Hata, sonuç odaklı değil, süreç odaklı olmaması…’

KRD Academy çatısı altında "Sistem Kurulumu" üzerine birçok aile ve öğrenciyle çalıştıklarını belirten Karayel, “Gözlemlediğim en büyük hata, ailelerin ‘sonuç odaklı’ değil, ‘süreç odaklı’ olmaması” dedi.

Neler yapılabilir?

Karayel, ailelere şu önerilerde bulundu:

Sistem Denetimi Yapın: Çocuğun başarısını değil, çalışma disiplinini, uyku düzenini, beslenmesini ve ekran süresini (davranışsal sistemini) yönetin. Sonuç, bu sistemin doğal bir çıktısıdır.

Kıyaslamayı Durdurun: Her çocuk, kendine has bir bilişsel mimariye sahiptir. Onu "komşunun çocuğu" ile değil, "dünkü hali" ile kıyaslayın.

Psikolojik Güvenlik Alanı Kurun: Ev, çocuğun hata yapmaktan korkmayacağı tek yer olmalı. Sınavın hayatın sonu değil, sadece bir veri toplama süreci olduğunu; gerçek yaşamın sınav kağıdının dışında başladığını anlatın.

80/20 Kuralını Uygulayın: Çocuğun akademik çabasının yüzde 20'si, başarısının yüzde 80'ini oluşturur. Kalan yüzde 80'lik detayda boğulup çocuğu strese sokmayın.