Diyarbakır’da yüzyıllık miras tehdit altında: Acil çağrı

AMİDA HABER - Diyarbakır’ın en önemli tarihi yapılarından biri olan Hasanpaşa Hanı, bakımsızlık ve denetimsizlik nedeniyle büyük tehlikeyle karşı karşıya.

1572–1575 yılları arasında Osmanlı döneminde Hasan Paşa tarafından inşa ettirilen han, 16. yüzyıldan itibaren İpek Yolu üzerindeki kervanların önemli konaklama merkezlerinden biri oldu. Yüzyıllar boyunca kentin ticaretine yön veren yapı, 2000’li yılların başında yapılan restorasyon çalışmalarının ardından içerisinde açılan kafe, restoran, kitapçı ve hediyelik eşya dükkanlarıyla turizme kazandırıldı.

Günümüzde yerli ve yabancı turistlerin yoğun ilgi gösterdiği han, her gün binlerce ziyaretçiyi ağırlıyor. Ancak tarihi yapı, zaman içerisinde kaderine terkedildi, ihmal ve kontrolsüz kullanım nedeniyle ciddi tahribata uğradı.

Hanın tavan ve sütunlarında oluşan aşınmalar, yağmur ve aşırı sıcaklardan korunmak amacıyla kurulan ancak zamanla zarar gören çatıdaki çadırların yenilenmemesi nedeniyle biriken kir tabakası hem yapıya zarar veriyor hem de görüntü kirliliğine neden oluyor.

‘Hasanpaşa Hanı artık S.O.S veriyor’

Amida Haber’e konuşan Adnan Ateş, denetimsizliğe dikkat çekerek şunları söyledi: “Denetimsizliği ve hor kullanmayı rahatlıkla Hasan Paşa Hanı’nda görebiliyoruz. Daha doğrusu görmek için Sanat Tarihçisi olmaya da gerek yok. Hasan Paşa Han artık S.O.S veriyor ama kimseler duymuyor. Her fırsatta dile getirdiğimiz ve övündüğümüz tarihi eserlerimize ne sahip çıkıyoruz ne de savunuyoruz. Tarihi taşınmaz varlıklarımıza sahip çıkmıyoruz. Düşünün forum ya da iş etkinliklerinde bu şehrin sanayisini bile anlatırken söze tarihi eserlerimizden ve turizmimizden bahsederek başlıyoruz. Ama icraatta kim yok. Bugün vakıf taşınmazı olan bir çok yapı aynı sorumsuzlukla baş başa. Hasan Paşa gibi kültürel miraslar kimliğinden uzaklaştırılmış, parçalı ve denetimsiz bir kullanıma terk edilmiş gibi görünüyor demek oldukça masum.”

Han içerisindeki işletmelerin varlığının teoride ekonomik canlılık sağladığını ancak pratikte denetimsizlik nedeniyle yapıya zarar verdiğini belirten Ateş, kontrolsüz müdahalelerin ciddi riskler oluşturduğunu ifade etti.

Açıkta bırakılan gider sistemleri, gelişigüzel döşenen hortumlar ve estetikten uzak müdahalelerin yapının taşıyıcı sistemini zayıflattığını vurgulayan Ateş, “Tavanlardan dökülen parçalar, duvar yüzeylerindeki aşınmalar ve estetik bütünlüğü bozan klima üniteleri, bu sürecin artık görünmez değil, açıkça teşhis edilebilir bir aşamaya geldiğini gösteriyor” dedi.

Acil restorasyon çağrısı

Geciken her müdahalenin maliyeti artırdığına dikkat çeken Ateş, hanın artık basit bakım çalışmalarıyla korunamayacağını belirterek kapsamlı bir restorasyon çağrısında bulundu. Uzmanlardan oluşacak bir birimin kurulması gerektiğini ifade eden Ateş, “Geciken her müdahale, maliyeti katlayarak artırır ve geri dönüş ihtimalini azaltır. Hasan Paşa Hanı artık basit bakım çalışmalarıyla yama yaparak, kısmi revizeler yaparak korunabilecek bir noktada değil. Kapsamlı bir restorasyon, ardından sıkı denetim ve sürdürülebilir kullanım modeli şart. Aksi halde yapılan her iyileştirme geçici kalacak, sorunlar kısa sürede yeniden ortaya çıkacaktır” diye konuştu.