DTSO Başkanı Kaya: ‘Irak pazarını kaybediyoruz’

Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası (DTSO) Başkanı Mehmet Kaya, Rûdaw’a konuk olarak bölgenin ekonomik sorunları, ihracat, sanayi yatırımları ve çözüm sürecinin ekonomik boyutuna ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

DTSO seçimlerine tek listeyle girdiklerini belirten Kaya, bunun odanın tarihinde bir ilk olduğunu söyledi. Kaya, süreçte bölgedeki iş dünyasının yanı sıra iş dünyasını temsil eden sivil toplum kuruluşlarının da önemli destek verdiğini ifade etti.

‘Kürt sorununun üç önemli boyutu var’

Yaklaşık 20 aydır devam eden çözüm sürecinin önemli bir aşama olduğunu belirten Kaya, Kürt sorununun üç temel boyutu bulunduğunu söyledi.

Kaya, “Biri silahtan arındırma, bu yeni yasal düzenlemelerle birlikte bitiyor. İkincisi demokratikleşme boyutu. Üçüncüsü de ekonomi, bölgenin sosyoekonomik gelişmişliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar” dedi.

Çatışmalı sürecin en fazla bölgenin ekonomik olarak geri kalmasına neden olduğunu savunan Kaya, bölgenin sosyoekonomik gelişmişlik açısından Türkiye’nin son sıralarında yer aldığını belirtti. Kaya, güvenlik politikalarının da Diyarbakır’ın ticaret ve ihracatını olumsuz etkilediğini söyledi.

Bölgesel kalkınma hedefi

Yeni dönemde yalnızca Diyarbakır’a değil, bölgenin tamamına odaklanacaklarını belirten Kaya, “Öncelikle kent kalkınmasından çok bölgesel kalkınmayı hedefimize koyduk. Artık dünyada bölgesel çalışmalar ekonomiyi güçlendiriyor. Sadece kent bazında yapmamak lazım” dedi.

Bölge ülkeleriyle ticaretin artırılması amacıyla bir yatırım izleme ve koordinasyon birimi oluşturacaklarını açıklayan Kaya, bu birim aracılığıyla hükümete bölgede atılması gereken ekonomik adımlara ilişkin öneriler sunacaklarını söyledi.

Küçük yatırımcı için fon önerisi

Finansmana erişimin bölgenin önemli sorunlarından biri olduğunu ifade eden Kaya, özellikle küçük yatırımcıların ve kooperatiflerin krediye ulaşmakta zorlandığını belirtti.

Kaya, “Bir fon oluşturarak özellikle küçük yatırımcının küçük kredilerle işini kurmasını sağlamak istiyoruz. Bununla birlikte eğitimler ve girişimcilikle ilgili modeller de oluşturacağız” dedi.

Yapay zeka ve ihracat için yeni birimler

DTSO’nun gündeminde yapay zeka ve yeni nesil iş alanlarının da bulunduğunu belirten Kaya, işletmelerin teknolojik dönüşüme ayak uydurması gerektiğini söyledi.

“İşinizi yeni nesil bir hale dönüştürmezseniz, yapay zekadan yazılıma kadar bunları koymazsanız yaşama şansınız ortadan kalkıyor” diyen Kaya, üyelerin bu alanlarda bilgilendirilmesi için yeni birim oluşturacaklarını kaydetti.

İhracatın artırılması amacıyla da bir “istihbarat merkezi” kuracaklarını açıklayan Kaya, merkez aracılığıyla firmalara hangi ülkeye hangi ürünlerin ihraç edilebileceği konusunda bilgi sağlayacaklarını söyledi.

Kaya, üniversitelerle ortak çalışmalar yürüttüklerini ve organize sanayi bölgelerinde yeni bir teknokent yapılanması için Sanayi Bakanlığı ile çalışma yaptıklarını da belirtti.

‘Ankara’da yazılan reçete buraya uymuyor’

Bölgenin yıllardır teşvik sistemiyle kalkındırılmaya çalışıldığını belirten Kaya, mevcut uygulamaların beklenen sonuçları vermediğini savundu.

Kaya, “Son 24 yılda teşvik sistemi 16 defa uygulanıp değişikliğe uğramasına rağmen dönüp baktığımızda 29 Kürt ilinin aldığı pay yüzde 10. İstanbul gibi birinci bölge ise yüzde 60 pay almış. Demek ki Ankara’dan yazılan reçete buraya uymuyor” dedi.

Bölge illerinin birlikte hareket ederek hükümete kendi ekonomik önerilerini sunması gerektiğini belirten Kaya, bölgenin koşullarına uygun yeni bir teşvik sistemi hazırlanması çağrısında bulundu.

‘Nusaybin Kapısı açılırsa sanayi tetiklenir’

Bölgedeki sanayi yatırımlarının artırılması için ulaşım altyapısının da geliştirilmesi gerektiğini söyleyen Kaya, hızlı tren, limanlara ulaşım ve sanayi altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Kaya, “Bizim hükümetten talebimiz öncelikle bölgedeki sanayicinin limana ulaşmasını ve finansmana erişmesini sağlayacak çalışmaların hızlı bir şekilde yapılması” dedi.

Nusaybin Sınır Kapısı’nın kapalı olduğunu hatırlatan Kaya, kapının açılmasının bölge ekonomisi ve sanayisi açısından önemli bir etki yaratacağını söyledi.

“Nusaybin Kapısı açıldığı takdirde bir anda bu bölgede sanayiyi tetikleyecek bir kapı. Sadece Nusaybin-Kamışlı için değil, Suriye’ye 170 kilometre ötede olan Diyarbakır’dan Mardin’e kadar etkisi olur” ifadelerini kullandı.

‘Irak pazarını hızlı bir şekilde kaybediyoruz’

Kaya, Kürdistan Bölgesi ve Irak’ın Türkiye’nin önemli ticaret ortaklarından biri olduğunu ancak son yıllarda Irak’a ihracatta gerileme yaşandığını belirtti.

Irak’ın 2015’te Türkiye’nin ihracatında birinci sırada olduğunu, bugün ise üçüncü sıraya gerilediğini söyleyen Kaya, gerilemenin nedenleri arasında güvenlik politikaları ve Irak merkezi hükümetinin uyguladığı vergi sistemini gösterdi.

“Biz Irak pazarını hızlı bir şekilde kaybediyoruz” diyen Kaya, Irak ve Kürdistan Bölgesi ile ticaretin artırılması için sınır kapılarının karşılıklı olarak açılması gerektiğini belirtti.

Kaya, “Bizim Irak’la bölgede kapalı olan dört tane kapımız var. Bu kapıların karşılıklı olarak açılarak gidiş gelişlerin kolaylaştırılması gerekiyor” dedi.

Diyarbakır ihracatının yarısı Irak ve Kürdistan Bölgesi’ne

Diyarbakır’ın ihracatının yaklaşık yarısının Kürdistan Bölgesi ve Irak’a yapıldığını belirten Kaya, “Bizim ihracatımızın artması, Irak’la ihracatımızın artması demek. Bu birbirini tetikleyen unsurlar” diye konuştu.

Kaya, Diyarbakır’ın Irak’a ihracatının ekim ayında yüzde 20 arttığını ancak dokuz aylık toplamda yüzde 20’den fazla düşüş yaşandığını belirtti.

Türkiye’de yaşanan ekonomik krizin de ihracattaki gerilemenin nedenlerinden biri olduğunu ifade eden Kaya, “Krizin bitmesi ve teşviklerin gelmesiyle bizim de Irak’la olan ihracatımız o oranda artacaktır” dedi.