18 ilde süreç araştırması: Umut var, irade yok

SAMER Saha Araştırmaları tarafından 14-21 Haziran 2026 tarihleri arasında çevrim içi olarak gerçekleştirilen kamuoyu araştırmasına Diyarbakır, İstanbul, İzmir, Van, Ankara, Mardin, Muş, Batman, Şanlıurfa, Şırnak, Muğla, Bingöl, Gaziantep, Malatya, Mersin, Bursa, Adana ve Artvin’den toplam 908 kişi katıldı. Araştırma sonuçları, toplumun büyük bölümünün sürecin ilerlemesi için kapsamlı reformlar talep ettiğini gösterdi.

Anadil hakkı ve kayyım

Katılımcıların en fazla destek verdiği düzenlemeler arasında anadilde eğitim hakkının tanınması, kayyım uygulamalarının kaldırılması veya sınırlandırılması, ifade ve örgütlenme özgürlüğünün güvence altına alınması, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi ve anayasal-hukuki reformlar yer aldı. Ankette “kesinlikle katılıyorum” diyenlerin oranı anadilde eğitim için yüzde 86,2, kayyım uygulamalarının kaldırılması için yüzde 85,6, ifade ve örgütlenme özgürlüğü için yüzde 84,8 olarak ölçüldü.

Sürece destek de var, güven eksikliği de

Araştırmanın en dikkat çeken sonuçlarından biri ise katılımcıların reformların gerekliliği konusunda uzlaşmasına rağmen süreci yürüten siyasi iradeye yönelik güvensizliği oldu. Katılımcıların önemli bir bölümü, mevcut yasama döneminde süreçle ilgili yasal düzenlemelerin hayata geçirileceğine inanmadığını belirtirken, hükümetin gerekli siyasi iradeyi göstermeyeceği yönündeki görüşlerin yaygın olduğu görüldü.

En büyük engel siyasi irade eksikliği

“Sürecin ilerlemesinin önündeki en büyük engel nedir?” sorusuna verilen yanıtlarda ilk sırayı yüzde 28,7 ile hükümet içindeki siyasi irade eksikliği aldı. Bunu yüzde 11,9 ile devlet kurumlarının tutumu, yüzde 10,5 ile tarafların talep ve hedef farklılığı, yüzde 10,3 ile medyanın ayrıştırıcı dili ve yüzde 9,7 ile halkın sürecin dışında tutulması izledi. Araştırma, güven sorununun sürecin önündeki temel engellerden biri olarak görüldüğünü ortaya koydu.

Katılımcıların yarısından fazlası umutlu

Tüm çekincelere rağmen araştırmada umut verici sonuçlar da yer aldı. Katılımcıların yüzde 52,9’u sürecin olumlu sonuçlanabileceğini ifade ederken, yüzde 47,1’i bunun mümkün olmadığını düşündüğünü belirtti. Ayrıca son dönemde kamuoyunda tartışılan yasal düzenleme başlıklarını olumlu veya çok olumlu değerlendirenlerin oranı yüzde 68,4’e ulaşırken, olumsuz görüş bildirenlerin oranı yüzde 12,8’de kaldı.

SAMER, araştırmanın genel değerlendirmesinde toplumda barış ve demokratikleşme yönünde güçlü bir talep bulunduğu, ancak bu desteğin kalıcı güvene dönüşebilmesi için somut adımların atılması ve belirsizliklerin giderilmesi gerektiği ifadelerine yer verildi.