Meclis'te bütçe görüşmeleri: Diyarbakır ekonomisi geriliyor

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda Ticaret Bakanlığı'nın 2027 yılı bütçe görüşmeleri sürerken DEM Parti Diyarbakır milletvekilleri Mehmet Kamaç ve Serhat Eren, Diyarbakır'ın ekonomik sorunlarını ve küçük esnafın yaşadığı sıkıntıları gündeme getirdi.

Komisyonda konuşan Mehmet Kamaç, ticaret politikalarının yalnızca büyük işletmelerin ihtiyaçları üzerinden şekillendirilmemesi gerektiğini belirterek küçük esnafın finansmana erişim sorunlarına dikkat çekti.

‘Ciro artabilir ancak bu kazancın arttığını göstermez’

Esnafın durumunu değerlendirirken ciro ile kazancın birbirinden ayrılması gerektiğini vurgulayan Kamaç, fiyat artışlarının işletmelerin cirosunu yükseltebildiğini ancak bunun gerçek anlamda kazanç artışı anlamına gelmediğini söyledi.

Kamaç, küçük esnafın sattığı ürünün yerine yenisini koyarken daha fazla ödeme yapmak zorunda kaldığını, kira ve diğer giderlerin ardından elinde daha az kaynak kaldığını belirtti.

Esnafın müşteriye vadeli satış yaptığını, tedarikçilere ise daha erken ödeme yapmak zorunda kaldığını ifade eden Kamaç, tahsilatların gecikmesiyle borçların arttığını ve krediye erişimin zorlaştığını kaydetti.

Kamu desteklerinin yalnızca güçlü teminat gösterebilen işletmelere ulaşmasının mevcut eşitsizliği derinleştirdiğini söyleyen Kamaç, mikro ve küçük işletmelerin kamu destekli kredilerden ne ölçüde yararlandığının açıklanmasını istedi.

Kamaç, kredi değerlendirmelerinde yalnızca taşınmaz teminatının değil, işletmelerin nakit akışının, siparişlerinin ve ödeme kapasitesinin de dikkate alınması gerektiğini belirtti.

Kadınların ve gençlerin kurduğu küçük işletmelerin aile servetine veya güçlü kefillere ihtiyaç duymadan finansmana erişebilmesi gerektiğini vurgulayan Kamaç, "Girişimcilik imkanını aile servetine bağımlı bırakamazsınız" dedi.

‘9 ayda 786 esnaf kepenk kapattı’

Komisyonda söz alan DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Serhat Eren ise Diyarbakır'ın tarihsel ticaret potansiyeline rağmen ekonomik olarak gerilediğini söyledi.

Diyarbakır Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği verilerine dikkat çeken Eren, yılın ilk 9 ayında 786 esnafın kepenk kapattığını, yıl sonu tahmininin ise bin 200 olduğunu belirtti.

Diyarbakır'da her gün ortalama 3 esnafın iş yerini kapattığını söyleyen Eren, 10 yıl önce kentte 5 bin bakkal bulunduğunu, bugün bu sayının 2 bine gerilediğini ifade etti.

Zincir marketlerin yaygınlaşmasının mahalle esnafını olumsuz etkilediğini belirten Eren, küçük esnafın kazancının kent içinde dolaşımda kaldığını, zincir marketlerin gelirlerinin ise kent dışına çıktığını savundu.

‘Zincir market 20 TL'ye aldığı biberi 250 TL'ye satıyor’

Ticaret Bakanlığı'nın nisan ayında yaptığı açıklamaya işaret eden Eren, Diyarbakır'daki bir zincir marketin 20 TL'ye aldığı biberi 250 TL'ye sattığını, Konya'dan 5 TL'ye getirilen salatalığın raflarda 80 TL'ye, Adana'dan gelen kapya biberin ise 200 TL'ye satıldığını söyledi.

Aradan 7 ay geçmesine rağmen söz konusu marketin hangisi olduğunun ve ne kadar ceza aldığının açıklanmadığını belirten Eren, fiyat farklarının üreticiyi ve tüketiciyi olumsuz etkilediğini dile getirdi.

Bakanlığın 9 ayda 2 milyar 600 milyon TL ceza açıkladığını hatırlatan Eren, bu tutarın tek bir zincir marketin yıllık cirosunun binde birine bile ulaşmadığını savundu.

Sayıştay'ın 2025 yılı raporuna da değinen Eren, Bakanlığın tahsil edilmemiş alacaklarının 5 yılda 7 milyar liradan 365 milyar liraya yükseldiğini söyledi.

Nusaybin Sınır Kapısı'nın açılması çağrısı

Diyarbakır'ın ihracat performansındaki gerilemeye de dikkat çeken Eren, Ticaret Bakanlığı yetkililerinin daha önce kentin 368 milyon dolarlık ihracatını 1 milyar dolara çıkarma potansiyeli bulunduğunu açıkladığını hatırlattı.

Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası verilerine göre yılın ilk 5 ayında Türkiye'nin Suriye'ye ihracatı yüzde 24 artarken Diyarbakır'ın ihracatının yüzde 36 gerilediğini belirten Eren, Irak'a ihracatta da Türkiye genelinde yüzde 23 artış yaşanırken Diyarbakır'da yüzde 42 düşüş görüldüğünü söyledi.

Yılın ilk 9 ayında Türkiye'nin ihracatının yüzde 5 arttığını, Diyarbakır'ın ihracatının ise yüzde 19,5 azaldığını kaydeden Eren, kentin Suriye'ye ürün göndermek için 500 kilometreyi aşan yollar kat etmek zorunda kaldığını ifade etti.

Nusaybin Sınır Kapısı'nın kapalı olmasını eleştiren Eren, kapının açılması için daha önce 31 Mart ve 2027 başı gibi tarihler telaffuz edildiğini ancak henüz net bir takvim açıklanmadığını söyledi.

Eren, "Türkiye kazanırken Diyarbakır kaybediyor. Türkiye kaybederken Diyarbakır iki kat kaybediyor" ifadelerini kullandı.

‘Bu bölgenin zamanı kapıda çürüyor’

Habur Sınır Kapısı'nda yaşanan beklemelerin de Diyarbakır ekonomisini olumsuz etkilediğini belirten Eren, Ticaret Bakanlığı'nın faaliyet raporuna göre eylül ayında bekleme süresinin 9 güne çıktığını ve 300 tırın sınırda beklediğini söyledi.

Ticarette zamanın önemine dikkat çeken Eren, "Ticarette zaman paradır ve bu bölgenin zamanı kapıda çürüyor" dedi. (MA)