ABD vuruyor, İran yanıt veriyor: Hürmüz ateşi dünyayı yakıyor

ABD’nin gece saatlerinde İran’daki Devrim Muhafızları hedeflerine yönelik geniş çaplı hava saldırılarının ardından Tahran’ın Hürmüz Boğazı ve bölgedeki ABD üsleri üzerinden verdiği sert mesajlar, Orta Doğu’da tansiyonu daha da yükseltti. Küresel enerji piyasaları gelişmeleri yakından izlerken, savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılma ihtimali ile diplomatik çözüm arayışları da sürüyor.

CENTCOM ve DMO’dan karşılıklı açıklamalar

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’ın 28 Temmuz’da Orta Doğu’daki Amerikan güçlerine yönelik füze girişiminin ardından Devrim Muhafızları Ordusu’na (DMO) ait komuta merkezleri, füze ve İHA üretim tesisleri ile kıyı savunma sistemlerini hedef alan kapsamlı hava operasyonu düzenlediğini açıkladı.

İran medyası ise Abadan, Buşehr ve Fars eyaletinde patlama seslerinin duyulduğunu aktarırken, Tahran yönetimi Ürdün’deki ABD üslerini hedef aldığını ve Hürmüz Boğazı’nın ABD’nin bölgedeki askeri faaliyetleri sürdüğü sürece yeniden tam anlamıyla açılamayacağını duyurdu.

Ateş hattındaki Hürmüz Boğazı enerji piyasalarının odağında

Dünya petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, Şubat ayında başlayan çatışmalı sürecin başından itibaren enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açıyor.

Saldırıların yeniden başlaması ve ABD Başkanı Donald Trump’ın sert açıklamaları endişeleri artırdı. Bu gelişmeler nedeniyle petrol fiyatları güçlü yükseliş kaydederken, tankerlerin alternatif güzergâhlardan geçişlerini sürdürmesi ve arzın tamamen kesilmemesi fiyatlarda kısmi geri çekilmeyi beraberinde getirdi.

Buna rağmen, Hürmüz’de yaşanabilecek uzun süreli bir kapanmanın petrol ve doğal gaz fiyatlarında yeni bir küresel enerji krizini tetikleyebileceği, bunun da enflasyon ve tedarik zincirleri üzerinde dünya genelinde yeni baskılar oluşturabileceği değerlendirmeleri yapılıyor.

İran’ın yanıtı bölgesel savaşa dönüşür mü?

İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü yeniden vurgulaması, Ürdün’deki ABD üslerini hedef aldığını açıklaması ve Irak ile Kızıldeniz hattındaki vekil güçlerin (Yemen’deki Husiler) hareketliliğinin artması, çatışmanın yalnızca ABD ve İran arasında kalmayabileceği yönündeki endişeleri daha da güçlendirdi.

İran, öte yandan ABD ile yaptığı anlaşma kapsamında kanun dışı silahlı Şii milis güçleri silahsızlandırmak için Bağdat hükümetini zorlarken, vekil güçler ise yeniden Kürdistan Bölgesi’nde bulunan İranlı Kürt partilerinin kamplarına yoğun bir saldırı dalgası başlattı.

ABD, Haşdi Şabi’yi vurdu, Suudi destek verdi

Tüm bunlar yaşanırken, ABD İran’a yönelik saldırılarda Irak’taki Haşdi Şabi milislerini de hedef alarak İran’a Irak üzerinden etkili bir mesaj verdi.

Suudi Arabistan’ın Irak’taki operasyonlara destek vermesi, Kızıldeniz’de yeni bir güvenlik koalisyonu arayışına girmesi ve Babülmendep hattındaki askeri hareketlilik, Orta Doğu’da çok cepheli bir güvenlik krizinin oluşabileceğine işaret ediyor. Uzmanlar, mevcut tabloyu “kontrollü tırmanma” olarak değerlendirirken, tarafların doğrudan topyekûn savaştan kaçınmaya çalıştığı görüşünü öne çıkarıyor.

Gözler diplomaside: Yeni bir anlaşma mümkün mü?

Artan askeri gerilime rağmen uluslararası diplomasi kanallarının tamamen kapanmadığı belirtiliyor. Pakistan ve Katar’ın arabuluculuğunda yapılan ateşkes mutabakatının geçtiğimiz günlerde çökmesiyle, Umman başta olmak üzere bölgedeki arabulucu ülkelerin tansiyonu düşürmeye yönelik girişimleri sürüyor.

Önümüzdeki günlerde Hürmüz Boğazı’nın güvenliği ve deniz ticaretinin yeniden normalleşmesi için diplomatik temasların hız kazanması beklenirken, tarafların karşılıklı sert mesajlarını sürdürmesi kısa vadede kapsamlı bir anlaşmanın önünde önemli bir engel olarak görülüyor.

Buna karşın enerji güvenliği, küresel ekonomik riskler ve bölgesel istikrar kaygıları nedeniyle Washington ile Tahran’ın doğrudan ya da dolaylı müzakere kanallarını yeniden devreye sokabileceği ve önümüzdeki dönemde diplomasinin yeniden ön plana çıkabileceği ihtimaller arasında.