Bahçeli önerdi: Sinn Féin nedir, Garry Adams kimdir?

İngiltere’deki IRA ve Sinn Féin örneğini veren Bahçeli, çözüm sürecinde Öcalan’ın statüsü dahil PKK’nin tamamen silahsızlanması ve siyasete evrilmesi için İrlanda modelini tartışmaya açtı.

1905’de bağımsızlık için kuruldu

1905 yılında kurulan köklü siyasi hareket olan Sinn Féin, tarihsel süreçte İrlanda'nın bağımsızlığını ve birleşmesini savundu. Sinn Féin, Kuzey İrlanda'daki çatışma döneminde (The Troubles) İrlanda Cumhuriyetçi Ordusu'nun (IRA) siyasi kanadı olarak faaliyet yürüttü.

Gerry Adams’ın yükselişi

Çatışmalı dönemde Gerry Adams, 1980'lerden itibaren parti içinde hızla yükselerek 1983 yılında Sinn Féin'in liderliğini devraldı. Adams, İngiliz makamlarınca uzun süre silahlı kanat IRA'nın üst düzey yöneticilerinden biri olmakla suçlansa da daha sonra hareketin silahlı direniş ağırlıklı yapısından çıkıp meşru sivil siyasete yönelmesinin temel taşlarını döşedi.

Silahtan siyasete: Hayırlı Cuma Anlaşması

Gerry Adams'ın 35 yıl süren liderliği Sinn Féin ve Kuzey İrlanda tarihi için bir dönüm noktası oldu. Silahlı eylemlerin yerini diplomatik müzakerelerin aldığı bu süreç, 1998 yılında tarihi Hayırlı Cuma Anlaşması'nın (Good Friday Agreement) imzalanmasıyla sonuçlandı.

IRA'nın silah bırakmasını ve sorunun siyasi zeminde çözülmesini sağlayan bu anlaşmanın baş mimarlarından olan Adams, 2018 yılında liderliği Mary Lou McDonald'a devretti. Adams, bu şekilde partinin tamamen paramiliter geçmişi olmayan sivil bir kadroya geçişini sağladı.

Sinn Féin, bu tarihi dönüşümün bir sonucu olarak geçmişindeki çatışma izlerini geride bıraktı. Sinn Féin şuanda İrlanda Cumhuriyeti ve Kuzey İrlanda'da adanın en güçlü ve ana akım siyasi aktörlerinden biridir.

İRA’nın 30 yıllık savaşının bilançosu

1905’te kurulan Sinn Féin’in askeri kanadı olarak faaliyet gösteren IRA (İrlanda Kurtuluş Ordusu) 1960'ların sonundan 1998'deki Hayırlı Cuma Anlaşması'na kadar 30 yıllık çatışma süreci yaşadı. Bu çatışmalarda, toplamda 3 bin 500'den fazla can kaybı ve 47 bin 500'ü aşkın yaralı kayıtlara geçti.

Olayların coğrafi dağılımına bakıldığında, ölümlerin ezici bir çoğunluğu (3.200'den fazla) Kuzey İrlanda'da gerçekleşirken, şiddet eylemleri İngiltere anakarasında 125, İrlanda Cumhuriyeti'nde yaklaşık 115 ve Kıta Avrupası'nda 18 kişinin hayatına mal oldu. Hayatını kaybedenlerin yarısından fazlası (yaklaşık 1.900 kişi) sivillerden, geri kalan kayıplar ise Britanya güvenlik güçleri (1.049 kişi) ile çatışan paramiliter gruplar arasında olmuştur.

Can kayıplarının yaklaşık %60'ından başta İrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA) olmak üzere cumhuriyetçi paramiliterler, %30'undan İngiltere'ye sadık gruplar ve %10'undan da Britanya güvenlik güçleri sorumlu tutuluyor.