Umut hakkı nedir, Öcalan kararları ne anlama geliyor?

AMİDA HABER - MHP Lideri Devlet Bahçeli’nin 22 Ekim’deki tarihi çağrısı ve Abdullah Öcalan’ın PKK’ye yönelik silah bırakma talimatının ardından başlayan süreçte kritik bir eşik aşıldı. TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu üyesi ve MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, kamuoyunda tartışılan "Umut Hakkı" konusunda komisyonda mutabakat sağlandığını duyurdu.

"Prensipte uzlaşmaya vardık"

Daha önce Adalet Bakanı Yılmaz Tunç’un mevcut kanunların ağırlaştırılmış müebbet alanlar için bu hakka izin vermediği yönündeki açıklamalarının aksine, komisyonda yasal değişiklik yapılması kararı alındı. Sürecin hukuki işleyişine dair detayları paylaşan Feti Yıldız, şu ifadeleri kullandı:

"Prensipte uzlaşmaya vardık. Hukuki düzenlemeler gerekiyor. İnfaz Kanunu ve Terörle Mücadele Kanunu'nda engeller var. Ağırlaştırılmış müebbet alan ve idam cezası alanlar yönünde şartlı tahliye yasağı var. Bu iki kanunda ve Türk Ceza Kanunu’nda değişiklik gerekiyor. Önce yasal engel ortadan kaldırılacak. Ardından ikinci aşamaya geçilecek. Yeni bir yasaya gerek yok. Bu yasalarda düzenleme yapılırsa AİHM’nin umut hakkı konusunda verdiği kararlar uygulanır."

Üç kanunda değişiklik yapılacak

Yıldız’ın açıklamalarına göre, Öcalan’ın da yararlanması beklenen "Umut Hakkı"nın hayata geçirilmesi için İnfaz Kanunu, Terörle Mücadele Kanunu ve Türk Ceza Kanunu’nda değişiklikler yapılacak. Böylece AİHM kararlarına uyum sağlanarak, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan hükümlülerin belirli bir süre sonra koşullu salıverilme hakkından yararlanmasının önü açılacak.

​​​​​​​

Umut Hakkı nedir?

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezaları, Türkiye’deki en ağır ceza türlerinden biri. Genellikle ömür boyu hapiste kalmayı gerektiriyor.

Eski Ceza Yasası’na göre idam cezası alan mahkumların cezaları, 2000’li yıllarda idam cezasının kaldırılmasıyla ağırlaştırılmış müebbet hapse çevrildi. Yeni düzenlemelere göre bu mahkumların salıverilme şansı bulunmamakta ve ceza, ömür boyu infaz edilmekte. İstisnasız olan bu ceza, kişinin topluma geri dönme olasılığını tamamen ortadan kaldırıyor.

Buna karşın, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve uluslararası hukuk normlarına göre Umut Hakkı kavramı ortaya çıktı.

Umut Hakkı, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılan bir mahkumun belirli bir süre sonra cezasının yeniden gözden geçirilmesini ve rehabilitasyon sürecine tabî tutulma şansını içerir. Bu hak, mahkumun belirli bir süre sonra toplumla yeniden bütünleşebilmesi ihtimalini gözden geçirir. Kişi, cezasının infazı sırasında yeniden özgürlüğe kavuşma ihtimaline sahip olduğunu bilerek bir süreçten geçer.

Başka bir ifade ile “Umut Hakkı”, öngörülebilir bir infaz biçimi getirerek kişinin yeniden özgürlüğüne kavuşma umudunu korumasını sağlar.

AİHM’in Umut Hakkı kararları neydi?

1999 yılından bu yana yargılanan Öcalan, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Öcalan, o günden bu yana İmralı Adası’nda tecrit altında tutuluyor.

AİHM, 18 Mart 2014’te Öcalan’ın şartlı salıverilme hakkına sahip olmaksızın ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum edilmesini, Umut Hakkı ilkesi gereğince, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne (AİHS) aykırı buldu. Türkiye’den bu konuda düzenleme yapmasını istedi. AİHM, daha sonra tutuklular Hayati Kaytan, Emin Gurban ve Civan Boltan için de benzer kararlar verdi.

Mahkeme, bir mahkumun cezasının hiçbir zaman gözden geçirilme veya serbest kalma umudu olmadan infaz edilmesinin, insan haklarına aykırı olduğunu belirtti.

Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, 17-19 Eylül’deki toplantıda, AİHM’in ihlal kararlarını üç yılın ardından bir kez daha gündemine aldı. Komite, gerekli önemlerin geciktirilmeden alınmasını istedi. Komite, adım atılmaması halinde Eylül 2025’teki toplantıda ara karar hazırlanacağı uyarısında bulundu.