Van Gölü’ndeki kirlilik COP 31’in gündemi

Türkiye'nin ev sahipliğinde 9-20 Kasım'da Antalya'da düzenlenen COP31'in 16 Kasım gündeminde Dr. Öğr. Üyesi Gökdere'nin "Van Gölü'nde Çözünmüş Oksijen Dinamikleri, Ötrofikasyon Riski ve Mikroplastiklerin Su Kolonundaki Dağılımının İzlenmesi" başlıklı çalışması ele alınacak. Van Gölü'ndeki çözünmüş oksijen miktarı, sıcaklık değişimleri, besin tuzları ve su tabakalaşmasını inceleyen, istasyonlarda aylık ölçümler yaparak mikroplastiklerin yüzey, orta ve derin su katmanlarındaki dağılımını araştıran Gökdere, göldeki çevresel risklerin belirlenmesi ve gölün ekolojik durumunun uzun vadeli izlenmesine yönelik çalışmalara katkı sunmayı hedefliyor.

21 yıldır çalışıyor

10. Ulusal Antarktika Bilim Seferi'ne de katılan Gökdere, sadece bölge için değil, ülke ve dünya için de büyük önem taşıyan Van Gölü'yle ilgili 2005'ten bu yana sahada aktif olarak çalışmalar yürüttüğünü söyledi. İklim değişikliğinin etkilerinin son yıllarda daha belirgin hissedilmesiyle Van Gölü'nde de önemli değişimlerin yaşandığını ve bu sürecin devam ettiğini belirten Gökdere, göldeki değişimlerin herkes tarafından gözlemlenebildiğini, özellikle kıyı şeridinde ciddi su çekilmelerinin yaşandığını ifade etti.

Gölde gözle görülemeyen değişimlerin de yaşandığına dikkati çeken Gökdere, şunları kaydetti:

"Maalesef artan atıklar, Van Gölü'ne doğrudan ulaşan insan kaynaklı ya da fabrika kaynaklı atıklar, hiç fark etmez, bir şekilde Van Gölü'ne dökülen, boşaltılan tüm atıklar Van Gölü'nü şu an hayati bir tehlikeyle karşı karşıya getirdi. 2006-2008 yılları arasında Van Gölü'nün su kolonunda oksijen ve sıcaklık ölçümleri yapılıyordu. Yıllar içinde bile termal tabakalaşma dediğimiz sürecin arttığı gözlemleniyordu. Üstelik o dönemlerde göl seviyesi bu kadar düşük değildi. 2008'den sonra uluslararası bir proje kapsamında bu çalışmalar yapıldı. Bu tarihten sonra bu kadar detaylı çalışmalar gerçekleştirilmedi. Kıyıda, lokal olarak benim gözlemleyebildiğim ve elimdeki cihazlarla ölçüm yapabildiğim noktalarda termal tabakalaşma sürecinin arttığını gördüm. Bu durum, kirlilikle ve hava sıcaklığının artmasıyla bizi ötrofikasyon sürecine götürüyor. Yani bir gölün artık kurumaya, çekilmeye ve sağlıksız bir hale gelmeye başlaması, tüm ekolojiyi etkileyecek bir döngüye girmesi anlamına geliyor. Şu an elbette felaket senaryoları yazmıyoruz ancak bunun bilimsel anlamda çok ciddi bir şekilde incelenmesi gerekiyor. Buradan yola çıkarak bir çalışma gerçekleştirmeyi düşündük."

‘Düzenli izleme çalışmalarına ihtiyaç var’

Çalışmayı ulusal ve uluslararası platformlarda paylaştıklarını, projenin önemini COP31'de de anlatmak istediklerini ifade eden Gökdere, Van Gölü'nü temizlemek için önemli çalışmaların yapıldığını ancak bunların etkisini ölçen bir sistemin bulunmadığını vurguladı.

Gölün ne kadar temizlendiğinin ve geri dönülemez bir noktaya ulaşıp ulaşmadığının belirlenmesi için düzenli izleme çalışmalarına ihtiyaç duyulduğunu kaydeden Gökdere, "Biz de gölün her tarafını kareleme yöntemiyle, belirli kilometre aralıklarıyla taramaya karar verdik. Hem mikroplastik hem termal tabakalaşma hem de dip su kolonunun oksijenlenmesi açısından gerçekleştireceğimiz çalışmayı COP31'e taşımaya karar verdik. YÖK çalışmayı kabul etti. Önümüzdeki hafta çalışmamızı COP31'de sunacağım." diye konuştu.

Van Gölü'nün yaklaşık 600 bin yıllık geçmişiyle tarihsel ve bilimsel açıdan önemli bir laboratuvar niteliği taşıdığını anlatan Gökdere, doktora ve yüksek lisans tezlerini göl üzerinde hazırladığını, bazı öğrencilerinin de tez çalışmalarını sürdürdüğünü belirtti.

‘Dünyanın en büyük sodalı gölü’

Bu yıl Bilim ve Teknolojide Avrupa İş Birliği Programı aracılığıyla uluslararası projelerde yer alma ve farklı ülkelerden bilim insanlarıyla görüşme fırsatı bulduğunu dile getiren Gökdere, şunları kaydetti: "Burası dünyanın en büyük sodalı gölü. Aynı zamanda termal açıdan ve kapalı alan bakımından da dünyanın en büyük dördüncü gölü. Bu nedenle iklim değişikliğinin en sert etkilerinin hissedileceği yerler buralar olacak. Bu özelliklerinden dolayı ICDP PaleoVan Projesi kapsamında gölde sondaj çalışması yapıldı ve geçmiş iklim değişiklikleriyle volkanizma ve tektonizma faaliyetleri ortaya çıkarıldı. Bu nedenle Van Gölü'ne sahip çıkmalıyız. Ben de bu yoldan ilerleyerek hem memleketime hem de bilime bir katkım olmasını istedim."