Diyarbakır’da regl tabusuna karşı atölye: Döngümüzle dönüşüyoruz

AMİDA HABER - Yoksulluğun derinleştiği Diyarbakır’da kadınlar, en temel ihtiyaçlardan biri olan ped ve menstrüel hijyen ürünlerine ulaşmakta ciddi sorunlar yaşıyor. Kadınların regl döneminde kullandığı hijyenik ürünlere erişememesi “regl yoksulluğu” olarak tanımlanırken, artan fiyatlar nedeniyle bu ürünler birçok kadın için lüks tüketim haline geldi. Ped ürünlerine Cumhurbaşkanlığı kararıyla yüzde 20 KDV uygulanması da erişimi daha da zorlaştırıyor. Hijyenik ürünlere ulaşamayan kadınların sağlıksız ve kalitesiz alternatiflere yönelmesi ise önemli sağlık risklerini beraberinde getiriyor.

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Kadın ve Aile Hizmetleri Dairesi Başkanlığı’nın kentte yürüttüğü çalışmalar da kadınların ped ve menstrüel ürünlere erişimde büyük zorluk yaşadığını ortaya koydu. Yapılan tespitlerin ardından daire başkanlığı, İzmir Büyükşehir Belediyesi ile iş birliğine giderek yıkanabilir ped projesini hayata geçirdi.

5 merkezde 10 atölye gerçekleştirildi

Ocak 2025’te “Döngümüzle Dönüşüyoruz” sloganıyla Ben û Sen Kadın Yaşam Merkezi’nde yıkanabilir ped atölyesi açıldı. Yıl boyunca 5 merkezde 10 atölye düzenlendi. Atölyelere yaklaşık 200 kadın katılırken, bine yakın ped üretildi. Gelen talepler üzerine bazı merkezlerde atölye sayısı artırıldı. Ara verilen çalışmaların önümüzdeki günlerde ilçe ve köylerde yeniden başlatılması planlanıyor.

Amida Haber’e konuşan Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Kadın Politikaları Daire Başkanlığı çalışanı Sevda Kayar Görer, projenin saha araştırmasına dayandığını belirtti.

300 kadın ile görüşüldü

Yerel seçimlerin ardından 2024 yılında Ben û Sen’in pilot bölge seçildiğini söyleyen Görer, “Kadın yoksulluğuna dair bir saha araştırması yürüttük ve 300’den fazla kadınla görüştük. Araştırmada kadınlara pede erişim durumlarını da sorduk. Ortaya çıkan tabloda hijyenik ped ve menstrüel ürünlere ulaşmada ciddi sorunlar yaşandığı açığa çıktı” dedi.

Kadınların önemli bir bölümünün regl döneminde bez gibi sağlıksız malzemeler kullandığını aktaran Görer, şunları söyledi: “Kadınlara regl döneminde ne kullandıklarını sorduğumuzda ise evdeki herhangi bir bezi kullandıklarını ya da tek kullanımlık ped kullansalar bile hijyen koşulları uygun ürünlere erişemediklerini ifade ettiler. Bu durum bizim için acil ve elzem bir sorun haline geldi ve çalışmalara başladık.”

Ben û Sen pilot bölge seçildi

Projenin hazırlık sürecinde İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin deneyimlerinden yararlandıklarını belirten Görer, “İzmir’de daha önce başlatılan çalışmayı inceledik. İzmir'le bir görüş alışverişinden sonra bir işbirliği kararı çıktı. Kumaş özelliklerinden kullanım koşullarına kadar birçok konuda görüş alışverişinde bulunduk ve kendi yerel koşullarımıza uyarladık. İş birliği kararından sonra 2025 yılı Ocak'ta Ben û Sen'i “Döngümüzle Dönüşüyoruz” ismiyle bir yıkanabilir pet atölyesi kurmaya başladık” diye konuştu.

5 merkezde yaygınlaştırıldı

Ben û Sen’de başlayan atölyelerin daha sonra farklı yaşam merkezlerine yayıldığını ifade eden Görer, şu bilgileri paylaştı: “Bağlar Yeniköy, Lalebey, Kuça, Ben û Sen ve Kayapınar 500 Evler Kadın Yaşam Merkezleri’nde atölyeler gerçekleştirdik. Bazı merkezlerde iki kez yaptık. Kadınlar sadece kendileri için değil, başka kadınlar için de ped dikti. Aynı zamanda bir ped bana bir ped arkadaşıma temasıyla atölyeler gerçekleştirdik. Bağlar’daki bir atölyede kadınların ürettikleri pedlerin Kardelen Kadın Yaşam Merkezi’ndeki kadınlara ulaştırdık.”

Önce eğitim, sonra üretim

Atölyelerin yalnızca üretimden ibaret olmadığını vurgulayan Görer, her çalışma öncesinde kadın üreme sağlığı ve regl tabusu üzerine eğitimler düzenlediklerini söyledi. Görer, “Regl hala ‘ayıp’ görülen bir konu. Oysa bu, kadınların her ay yaşadığı doğal bir döngü. Bu projeye başlarken en temel hedeflerimizden bir tanesi de regl tabusunu konuşmak, kadınların günlük yaşamını zorlaştıran, temel hakkı olan menstrüel ürünlere ulaşması üzerine konuşabilmek. Eğitimlerde deneyim paylaşımları yapılıyor, doğru bilinen yanlışlar konuşuluyor. Kadınların aktardığı bilgiler çok çok kıymetli, bizlere yol gösterici oluyor. Özellikle genç kadınların katılımını önemsiyoruz.”

Üç katmanlı yıkanabilir ped

Üretilen pedlerin teknik özelliklerine de değinen Görer, şu bilgileri verdi: “Pedler üç katmandan oluşuyor. Alt katman alez, orta katman gümüş iyonlarla sterilize edilmiş müslin bez, üst katman ise yüzde 100 pamuk kumaş. Alerjik reaksiyon riskini azaltan, hijyen koşullarını sağlayan özel kumaşlar kullanıyoruz. Atölyelerde kadınların ihtiyaçları kadar ped dikebiliyor. Sayı konusunda sınırlama getirmiyoruz. Çocuğuna ve komşusuna götürenler de oluyor.

İlçelere yayılacak

Çalışmaların Silvan başta olmak üzere birçok ilçede sürdürüleceğini söyleyen Görer, dikiş makinesi olmayan yerlerde pedlerin yaşam merkezlerinde dikilerek kadınlara ulaştırıldığını kaydetti. Görer, “Kulp, Çınar, Ergani, Çermik, Çüngüş gibi ilçelerde de atölyeler yapmayı hedefliyoruz. Makine yoksa pedleri burada üretip, eğitim ardında dağıtıyoruz. Ayrıca pedlerin nasıl kullanılması ve korunması gerektiği hakkında broşürler dağıtıyoruz” dedi.

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi olarak tek kullanımlık pedler için de çalışmalar yürüttüklerini belirten Görer, özellikle afet durumlarında menstrüel ürünlerin acil ihtiyaç olduğunu vurgularak konuşmasını sürdürdü: “Kadınların menstrüel ürünlere ücretsiz erişimi bir haktır. Bu ürünleri daha yaygın ve ücretsiz ulaştırabilmek için projelerimizi büyütmeye devam ediyoruz.”