6 kişiden biri işsiz: Van’da ‘çöpte’ ekmek kavgası

AMİDA HABER - Türkiye’nin 30 büyükşehrinden biri olan Van’da, derinleşen ekonomik kriz ve tırmanan işsizlik, sosyal dokuyu sarsmaya devam ediyor. Kentte bir dönem "toplumsal ayıp" olarak görülen atık toplayıcılığı, bugün binlerce ailenin tek tutunacak dalı haline geldi.

Nüfusunun neredeyse üçte birini son 5 yılda göçle kaybeden şehirde, kalanlar dondurucu soğukta hayatta kalma mücadelesi veriyor.

‘Gelir kağıt üzerinde arttı’

TÜİK verilerine göre Van’da işsizlik oranı 2022’de yüzde 21,7 iken, 2024’te yüzde 16,7 olarak kayıtlara geçti. Verilerin nüfusa oranına göre Van’da 6 kişiden biri işsiz. Kişi başına düşen gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) her ne kadar kağıt üzerinde artış göstererek 2024’te 203 bin 49 TL’ye yükselse de sokaktaki gerçeklik bu verileri yalanlıyor. Market önlerinde atık sebze ayıklayanlar ve her köşe başında görülen kağıt toplayıcıları, kentin gerçek ekonomik fotoğrafını gözler önüne seriyor.

‘Eksi 15 derecede ekmek kavgası’

Geçimini sağlamak için eksi 15 derece soğukta kağıt toplayan 60 yaşındaki A.K., utandığı için yüzünü saklayarak konuşuyor. Kerpiç bir evde 8 kişi yaşadıklarını ifade eden A.K., içine düştükleri çaresizliği şu sözlerle dile getiriyor: “Eskiden tek başıma çalışır, tüm aileme bakardım. İşin de paranın da bir bereketi vardı. Şimdi ben, iki kızım ve iki oğlum, beş kişi çalışıyoruz ama yine de geçinemiyoruz. Çocukları okula zar zor gönderiyoruz. Eskiden Van sokaklarında bu işi yapan birini göremezdiniz; ayıptı, kimse tenezzül etmezdi. Ama artık yoksulluk ayıp tanımıyor; insanlar açlıktan ölmemek için bu dondurucu soğukta geceleri sokağa çıkıyor.”

Gece ‘konteyner avcılığı’

Yedi yıldır geçimini sokaklardan sağlayan 53 yaşındaki Ferit Deman, işsiz kalanların ilk ve tek çaresinin atık toplayıcılığı olduğunu söylüyor. Kentte artık bir "konteyner savaşı" yaşandığını belirten Deman, durumu şu sözlerle özetliyor: “Gece olunca Van sokaklarına binlerce toplayıcı dağılıyor ve adeta bir ‘konteyner avcılığı’ başlıyor. Herkes daha dolu bir konteyner bulabilmek için yarışıyor. Kimi zaman bu yüzden sokak ortasında kavgalar, tartışmalar çıkıyor. Yoksulluk öyle bir boyuta vardı ki, insanlar bir parça plastik için birbiriyle çatışıyor.”

5 yılda 308 bin kişi gitti

Ekonomik darboğazın en somut sonucu ise kentin verdiği büyük göç oldu. Son 5 yılda, daha iyi bir yaşam umuduyla Van’dan Batı illerine tam 308 bin kişi göç etti. 1 milyon 118 bin olan toplam nüfus göz önüne alındığında, şehrin yaklaşık üçte birinin beş yıl gibi kısa bir sürede memleketini terk etmek zorunda kaldığı görülüyor.