Diyarbakır’da avukat başına düşen müvekkil sayısı belli oldu

AMİDA HABER - Türkiye’de hukuk fakültelerinin sayısı ve mezun sayısındaki artış, son yıllarda hem mesleğin niteliği hem de avukatların ekonomik koşulları açısından ciddi tartışmaları beraberinde getirdi. Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün 2025-2026 Hukuk Fakülteleri Raporu’na göre Türkiye’de 50’si devlet, 39’u vakıf olmak üzere toplam 89 hukuk fakültesi bulunuyor. Bu fakültelerin 67’si ise son 25 yılda kuruldu.

2024 yılı itibarıyla nüfusu 85 milyon 664 bin 944 olan ülkede, hukuk fakültelerine yönelik talepte son yıllarda dalgalı bir seyir yaşandı. 2015-2016 eğitim yılında 16 bin 311 olan yeni kayıt sayısı, 2022-2023 döneminde 18 bin 212 ile zirveye çıktı. Ancak 2025-2026 yılında büyük bir düşüş yaşanarak bu sayı 9 bin 291’e geriledi.

8 yılda ikiye katladı

Avukat sayısındaki artış ise dikkat çekici boyutta. 2016 yılında 100 bin 461 avukat bulunurken, 2024’te bu sayı 96 bin 108’i kadın, 103 bin 34’ü erkek olmak üzere toplam 199 bin 142’ye ulaştı. 2016’da avukat başına 794 kişi düşerken, 2024’te bu oran 430 kişiye kadar geriledi. Türkiye, avukat başına düşen kişi sayısının en düşük olduğu üçüncü ülke olarak kayıtlara geçti. Sayısal artış, beraberinde ekonomik ve mesleki sorunları da büyüttü. Birçok genç avukat müvekkil bulmakta zorlanıyor, maddi sıkıntılar yaşıyor ve birden fazla meslektaşıyla aynı ofisi paylaşmak zorunda kalıyor. Artan rekabet, baroların belirlediği asgari ücret tarifelerinin dahi fiilen aşağı çekilmesine neden olabiliyor.

Baraj 100 bine indirilecek

Dönemin YÖK Başkanı Prof. Dr. Yekta Saraç, 2015 yılında hukuk fakültelerinde eğitimin kalitesini artırmak amacıyla başarı sıralaması barajı uygulamasını gündeme getirmişti. İlk olarak 150 bin olarak belirlenen baraj, sonraki yıllarda 125 bine düşürüldü. 2025 yılında 100 bine çekilmek istendi ancak bu düzenleme 2025 yılı için idari yargı tarafından iptal edildi. Barajın 2026’dan itibaren 100 bin olarak uygulanması öngörülüyor. 17 Ekim 2019’da kabul edilen Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS) ile de avukat sayısındaki artışın dengelenmesi hedeflendi. Yılda iki kez yapılan sınav, mesleğe girişte bir eleme mekanizması oluşturdu. 2024 yılında Diyarbakır’da HMGS’ye 201 kişi başvururken başarı oranı yüzde 41,8, başarısızlık oranı ise yüzde 58 olarak kaydedildi.

Kontenjanlarda durum ne?

Kontenjanlarda da son iki yılda düşüş yaşandı. Devlet üniversitelerinde 2024’te 8 bin 876 olan kontenjan 4 bin 902’ye gerilerken, vakıf üniversitelerinde 4 bin 842’den 4 bin 612’ye düştü. Devlet üniversitelerindeki düşüş belirgin olurken, vakıf üniversitelerinde beklenen seviyede bir azalma gerçekleşmedi.

10 üniversitede profesör yok

Eğitim kalitesi de diğer bir tartışma konusu. Türkiye genelindeki 86 hukuk fakültesinde toplam 485 profesör bulunuyor, 10 üniversitede ise hiç profesör yok. Bu tablo, fakülte sayısındaki artışın akademik kadro ile paralel ilerlemediğini ve eğitim kalitesinin düşüklüğündeki etkeni gösteriyor.

2024 verilerine göre Diyarbakır Barosu’na kayıtlı 2 bin 462 avukat bulunuyor ve kentte avukat başına 752 kişi düşüyor. Diyarbakır Barosu Avukat Hakları Komisyonu üyesi Av. Dilan Kaçar, hukuk fakültelerinde başarı sıralamasının ilk 50 bine çekilmesi gerektiğini belirterek, kontenjan azaltımının kalıcı hale gelmesi gerektiğini belirtti. Kaçar, “HMGS iptal davası açıldı. Sınavın ortadan kalkması için idari yargıda. Bu sınavın kaldırılması söz konusu bile olmamalı. Ciddi manada mezun var ve bir eleme yönteminin olması lazım. HMGS’nin kaldırılması meslekteki yığılmayı daha da artırabilir” diye konuştu.

Eskiden randevu için sıraya girerlerdi

Kaçar, artan sayı ve rekabet piyasası mesleğin itibarını zedelediğini ifade etti. Yeni mezun bir avukatın ilk bir ila iki yıl düzenli bir gelir elde etmesinin oldukça zor olduğunu belirten Kaçar, “Birçok genç avukat üç ya da dört kişi ortak ofis açmak zorunda kalıyor. Diyarbakır’da ofis kiraları yüksek, genç meslektaşlar için ayrı bir yük oluşturuyor” dedi.

Kontenjan yüzde 50 azaldı

Dicle Üniversitesi’nde deprem süreciyle 300’ün üzerine çıkan kontenjanların yaklaşık bu yıl yüzde 50 oranında azalmasını olumlu bir adım olarak değerlendiren Kaçar, bu tür düzenlemelerin yıllar önce yapılmış olması halinde bugünkü yığılmanın yaşanmayacağını dile getirdi. Kontenjan azaltımı ile HMGS’nin birlikte uygulanmasının kısa vadede stajyer sayısını düşürdüğünü, bunun da stajyer avukatlara ücret ve çalışma koşulları açısından kısmi bir iyileşme sağladığını belirtti. Ancak mevcut avukat sayısının fazlalığı nedeniyle asıl etkinin önümüzdeki beş yıl içinde görülebileceğini ifade etti.

Sınavı geçemeyen avukat olamıyor

Kaçar, “Öte yandan HMGS’yi geçemeyen hukuk mezunları yalnızca avukatlık stajına başlayamamakla kalmıyor; noterlik başvurusu yapamıyor ve hakimlik sınavlarına da giremiyor. Sınav için sınırsız deneme hakkı bulunsa da, mesleğe girişte ciddi bir eşik oluşturuyor” dedi.