Fast-food köy bakkallarına kadar girdi: Diyarbakır’da 4 çocuktan biri obez!

Dünyada ve Türkiye’de çocukluk çağı obezitesi giderek artıyor. Okul çağındaki çocuk ve gençlerde dünya genelinde obezite oranı yüzde 20’ye ulaşırken, Diyarbakır’da da her 4 çocuktan birinin fazla kilolu veya obez kategorisine girmeye başladı. Fast-food tüketimi, paketli gıdalar, şekerli içecekler, hareketsizlik, uzun ekran süreleri ve uyku düzensizliği obezitenin başlıca nedenleri arasında gösteriliyor.

Amida Haber’e konuşan Çocuk Endokrinolojisi Uzmanı Dr. Şervan Özalkak, obeziteye ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu.

Özalkak, çocuklarda obezitenin vücuttaki yağ dokusunun artmasıyla ortaya çıktığını belirterek, tanı sürecinde vücut kitle indeksinin kullanıldığını söyledi. Çocuklarda obezitenin yaş ve cinsiyete göre değerlendirildiğini ifade eden Özalkak, “Çocuklarda obezite, vücuttaki yağ dokusunun artması anlamına geliyor. Bunu vücut kitle indeksi dediğimiz bir oranla hesaplıyoruz. Çocuğun yaşı, cinsiyeti, kilosu ve boyu üzerinden yapılan hesaplamayla değerlendirme gerçekleştiriyoruz. Vücut kitle indeksi 85’in üzerindeyse çocuk fazla kilolu, 95’in üzerindeyse obez olarak tanımlanıyor” dedi.

‘Obezite, düşük gelirli ailelerin çocuklarında da görülebilir’

Çocukluk çağı obezitesinin yalnızca fazla kalori tüketiminden kaynaklanmadığını belirten Özalkak, ekonomik koşulların da beslenme alışkanlıklarını etkilediğine dikkat çekti. Özalkak, “Kalorisi yüksek, şeker ilaveli içecekler, fast-food tarzı yiyecekler ve paketli ürünler obeziteyi etkileyen önemli faktörler. Reklamlar da çocukların beslenme tercihlerini etkileyebiliyor.

Ekonomik koşullar da burada çok önemli. Sağlıklı beslenme için tercih edilen, yeterli protein ve sağlıklı yağ içeren ürünler, işlenmiş ve basit şeker içeren ürünlere göre daha pahalı olabiliyor. Bu nedenle obezite yalnızca sosyoekonomik düzeyi yüksek ailelerin değil, düşük gelirli ailelerin çocuklarında da görülebiliyor” diye konuştu.

Çocukluk çağı obezitesinin 1990’lı yıllardan itibaren belirgin şekilde arttığını ifade eden Özalkak, pandemi döneminin bu artışı hızlandırdığını söyledi. Özalkak, “1990’lardan sonra obezitede büyük bir artış başladı. Pandemi döneminde çocukların daha fazla evde kalması, hareketin azalması, ekran maruziyetinin artması, uzaktan eğitim ve eve sipariş edilen yiyeceklerin yaygınlaşması bu süreci etkiledi. 1990’lardan günümüze yaklaşık 4 katlık bir artış söz konusu. Bu artış hem dünyada hem Türkiye’de hem de Diyarbakır’da görülüyor” ifadelerini kullandı.

‘Her 4 çocuktan biri fazla kilolu ya da obez’

Diyarbakır’daki çocukluk çağı obezitesine ilişkin çalışmaların sınırlı olduğunu ancak mevcut verilerin dikkat çekici olduğunu belirten Özalkak, kentteki oranların Türkiye ortalamasına yaklaştığını söyleyerek, “Diyarbakır’da daha önce yapılan çalışmaların verileri biraz kısıtlı. Ancak 2022 yılında yapılan bir Türkiye çalışmasında Diyarbakır’daki oranların Türkiye ortalamasıyla hemen hemen aynı olduğu görülüyor. Aşağı yukarı her 4 çocuktan biri fazla kilolu ya da obez durumda. Kent ve kırsal arasındaki obezite farkı da giderek azaldı. Köylerde marketlere erişimin artması, tarım ve hayvancılık faaliyetlerindeki hareketliliğin azalması, işlenmiş gıdaların yaygınlaşması ve ekran kullanımının artmasının obezitenin artmasına nedenler arasında” dedi.

Obezitenin kız ve erkek çocuklarda benzer oranlarda görüldüğünü belirten Özalkak, ergenlik döneminin risk açısından daha kritik olduğuna dikkat çekti ve “Ergenlik döneminde ise dışarıda beslenmenin artması, uyku problemleri ve endüstriyel işlenmiş gıdalara daha fazla maruz kalınması obeziteyi etkileyen faktörler arasında. Özellikle 5 yaşından önce başlayan ciddi obezitelerde dikkatli olmak gerekiyor” diye konuştu.

‘Büyüyünce boy atar, kilosu gider’ anlayışı ne kadar doğru?

Toplumda yaygın olan “kilolu çocuk sağlıklıdır” ve “büyüyünce boy atar, kilosu gider” anlayışının obezitenin fark edilmesini geciktirdiğini söyleyen Özalkak, ailelerin çocuklarının kilosunu normal kabul edebildiğini ifade ederek, “Obezite sınıfına giren çocukların önemli bir bölümünde aileler bu durumu fark etmiyor. Her 10 çocuktan biri obezite ölçütlerini karşılayacak değerlere sahipken, ailelerin çok azı bu nedenle hekime başvuruyor. Çoğu zaman çocuk başka bir şikayetle hastaneye geldiğinde boy ve kilo ölçümleri yapılıyor ve obezite o zaman ortaya çıkıyor. Küçük bir sağlık sorunu olduğunda doktora başvurulabiliyor ancak asıl sorun olan obezite gözden kaçabiliyor. Aile sağlığı merkezlerinin bu konuda önemli ancak önemsenmiyor. Çocuğun boyu ve kilosu düzenli takip edilirse kilo artışı erken dönemde fark edilebilir. Böylece obezite gelişmeden gerekli önlemler alınabilir. Obezitenin en iyi tedavisi, onu önlemektir” dedi.

Çocukluk çağı obezitesinin yalnızca kilo artışından ibaret olmadığını, beraberinde birçok sağlık sorununu getirebildiğini belirten Özalkak, en sık karşılaşılan sorunların insülin direnci ve tip 2 diyabet olduğunu söyledi. Özalkak, “Bunun dışında karaciğer yağlanması, karaciğer fonksiyonlarında bozulma ve tansiyon yüksekliği görülebiliyor. Çalışmalar, obez çocukların yüzde 10 ila 30’unda hipertansiyon gelişebildiğini gösteriyor. Kemik ve eklem sağlığını etkiliyor. Diz ve bel ağrılarının yanı sıra ergenlik dönemindeki kız çocuklarında adet düzensizliği ve tüylenme artışı gibi sorunların görülebiliyor” dedi.

‘Akran zorbalığına maruz kalıyor’

Obezitenin çocukların psikolojik ve sosyal yaşamında da önemli sonuçlar doğurduğunu belirten Özalkak, özellikle ergenlik döneminde kilo nedeniyle akran zorbalığının yaşanabildiğini söyledi. Özalkak, şunları aktardı: “Ergenlik döneminde çocuklar dış görünüşlerine daha fazla önem vermeye başlıyor. Obez çocuklar kiloları nedeniyle alay konusu olabiliyor ve akran zorbalığına maruz kalabiliyor. Bu durum çocukların özgüvenini zedeliyor, okula devamlarını ve ders başarılarını etkiliyor. Hatta bazı çocuklar bu nedenle okula gitmek istemeyebiliyor.”

Çocukluk çağı obezitesinin önlenmesinde ailelerin tutumunun belirleyici olduğunu vurgulayan Özalkak, çocuklara tek başına beslenme ve hareket önerileri vermenin yeterli olmadığını söyleyerek, “Çocukların hareketini artırmalıyız. Günde bir saat hareket eden çocuklarda sürekli atıştırma isteği azalabiliyor. Şekerli içecekler, meyve suları, buzlu çaylar ve kola gibi ürünlerden uzak durulmalı. Eğlence amaçlı ekran süresinin 1,5-2 saati aşmamasını istiyoruz. Uyku da çok önemli. Okul çağındaki ve ergenlik dönemindeki çocukların ortalama 10 saat düzenli uyumasını öneriyoruz” ifadelerinde bulundu.

‘Besinler, ödül ya da teselli aracına dönüştürülmemeli’

Sağlıklı beslenmenin yalnızca çocuğa yönelik bir uygulama olarak görülmemesi gerektiğini belirten Özalkak, “Çocuğa sen hareket et, sen bunları yeme demekle bu iş olmuyor. Aile kendisi sağlıklı beslenmeden çocuğa bunu kabul ettirmek mümkün değil. Sağlıklı beslenme aile boyu olmalı. Eve alınan ürünlere dikkat edilmeli, şekerli içecekler ve basit karbonhidrat içeren tatlılar sınırlandırılmalı. Aile aynı sofrada sağlıklı beslenmeli. Ayrıca kilolu çocuk sağlıklıdır anlayışından vazgeçilmesi gerekiyor. Ödül ve ceza sisteminde yiyeceklerin kullanılmasının da ilerleyen yaşlarda duygusal yeme davranışına neden olabileceği için besinler çocuklar için bir ödül ya da teselli aracına dönüştürülmemeli” dedi.