İnsan bazen kendisini kaybetmez; başkalarının kendisinden beklediği insana dönüşürken kendisinden uzaklaşır.

İnsan, hayatı boyunca birçok kimliğin içine doğar. Birinin çocuğu, birinin kardeşi, birinin arkadaşı, birinin eşi, birinin ebeveyni olur. Zamanla bu rollerin gerektirdiği davranışları öğrenir. Nerede susacağını, ne zaman konuşacağını, nasıl davranırsa kabul göreceğini ve hangi duygularını saklaması gerektiğini keşfeder.

Bütün bunlar olurken çoğu zaman önemli bir şeyi gözden kaçırır: Kendisi olmayı.

Peki, insan kendisine ne zaman yabancılaşır?

Belki de başkalarının beklentilerini kendi ihtiyaçlarının önüne koymaya başladığında… Birilerini kırmamak için kendi sınırlarını ihlal ettiğinde, kabul görmek uğruna düşüncelerini sakladığında, sevilmek için kendisinden vazgeçtiğinde…

Başlangıçta bunlar küçük tavizler gibi görünür. Bir tartışmayı büyütmemek için susmak, aileyi üzmemek için istemediği bir kararı kabul etmek, çevresinin beklentilerine uygun bir hayat kurmak… Ancak bu davranışlar süreklilik kazandığında insan, kendi istekleriyle başkalarının beklentileri arasındaki ayrımı yapmakta zorlanabilir.

Başkalarının gözündeki biz, gerçekte kim olduğumuzu belirler mi?

Carl Gustav Jung’un psikoloji literatürüne kazandırdığı persona kavramı, insanın toplumsal yaşamda kullandığı yüzü, başka bir ifadeyle dış dünyaya sunduğu kimliği anlatır.

Hepimizin farklı ortamlarda farklı roller üstlenmesi doğaldır. İş yerinde başka, aile içinde başka, arkadaşlarımızla başka davranabiliriz. Bu durum tek başına bir sorun değildir. Sorun, toplumsal rollerimizle özdeşleşerek kendi iç dünyamızla bağımızı kaybettiğimizde başlar.

İnsan, zamanla kendisinden beklenen kişiye dönüşebilir. Güçlü görünmesi beklenen biri üzüntüsünü saklar. Herkesi mutlu etmeye alışmış biri kendi mutsuzluğunu fark edemez. Sürekli başarılı olması beklenen biri başarısızlık ihtimalini kişisel bir değersizlik olarak algılayabilir.

Böylece kişi, nasıl görünmesi gerektiğini öğrenirken nasıl hissettiğini unutabilir.

İnsan neden kendisinden vazgeçer?

Bu sorunun yanıtlarından biri, kabul edilme ve ait olma ihtiyacımızda saklıdır.

İnsan sosyal bir varlıktır. Sevilmek, kabul görmek, bir yere ait hissetmek temel psikolojik ihtiyaçlarımız arasındadır. Özellikle erken çocukluk döneminde bakım verenlerle kurulan ilişkiler, kişinin kendisini ve başkalarını nasıl algıladığını etkileyebilir.

Çocuk, sevgiyi kaybetmemek için bazı duygularını bastırmayı, itiraz etmemeyi veya çevresinin beklentilerine uyum sağlamayı öğrenebilir. Bu öğrenilmiş örüntüler yetişkinlikte de devam edebilir.

Yetişkin olduğunda artık çocukluğundaki koşullar değişmiş olsa bile, ilişkilerinde aynı korkularla hareket edebilir. Hayır demekten çekinebilir, terk edilmemek için sınırlarını esnetebilir, onaylanmadığında kendisini yetersiz hissedebilir.

Burada önemli olan, kişinin geçmişini suçlamak değil, geçmişten bugüne taşıdığı davranış örüntülerini fark edebilmesidir.

Kendine dönmek, herkesten uzaklaşmak değildir

Kendini bulmak çoğu zaman yanlış anlaşılan bir kavramdır. Kendine dönmek, insanları hayatından çıkarmak, yalnızlaşmak veya yalnızca kendi ihtiyaçlarını önemsemek değildir.

Aksine, insanın başkalarıyla ilişki kurarken kendisiyle olan bağını da koruyabilmesidir.

Kendi sınırlarını bilmek, istemediğinde hayır diyebilmek, duygularını tanımak, ihtiyaçlarını ifade etmek ve başkalarının beklentileriyle kendi değerlerini birbirinden ayırabilmek bu sürecin önemli parçalarıdır.

Çünkü sağlıklı bir ilişki, insanın kendisinden vazgeçtiği yerde değil, kendisi olarak var olabildiği yerde gelişir.

Belki de zaman zaman kendimize şu soruları sormalıyız:

Gerçekten ne istiyorum, yoksa benden isteneni mi yapıyorum?

Bir karar verirken kendi değerlerimi mi gözetiyorum, yoksa başkalarının tepkilerinden mi korkuyorum?

Hayatımı yaşarken kendime ne kadar yer açıyorum?

Son söz

İnsan hayatı boyunca kendisini yeniden keşfedebilir. Bazen bir ayrılıkta, bazen bir kayıpta, bazen uzun zamandır görmezden geldiği bir duyguyla karşılaştığında…

Kendine yabancılaşmak bir anda gerçekleşmez; çoğu zaman küçük vazgeçişlerin birikmesiyle oluşur. Kendine dönmek de tek bir kararla tamamlanmaz. Fark etmekle başlar, kendini tanımakla derinleşir ve kendi ihtiyaçlarına saygı duymayı öğrenmekle devam eder.

Belki de insanın kendisine sorabileceği en önemli soru şudur:

Hayatım boyunca herkesin beni tanımasını istedim. Peki, ben kendimi ne kadar tanıyorum?

Çünkü insanın kendisiyle kurduğu ilişki, hayatı boyunca sürdüreceği en uzun ilişkidir. Ve bazen yeniden başlamak, yeni bir hayat kurmak değil, uzun zamandır ihmal ettiğin kendine yeniden dönmektir.