Bölge'de bir yolun hikâyesi, yalnızca asfaltın dökülmesiyle başlamaz.

Bir yol; köyden kente ulaşmaktır.

Bir yol; çiftçinin ürününü pazara götürmesidir.

Bir yol; öğrencinin okuluna, hastanın hastaneye, işçinin işine ulaşmasıdır.

Bazen de bir yol, yıllardır bekleyen bir şehrin dünyaya açılan kapısıdır.

Bugün Güneydoğu Anadolu’nun yollarına baktığımızda, geçmişle bugün arasında ciddi bir değişim olduğunu görmek mümkün. GAP yalnızca barajlardan, sulama kanallarından ve tarımsal üretimden ibaret değildir. Ulaşım da bu büyük kalkınma hikâyesinin temel parçalarından biridir. Nitekim GAP Bölgesi'nde bugün toplam karayolu uzunluğu 6 bin 561 kilometreye, demiryolu uzunluğu ise 1.038 kilometreye ulaşmış durumda.

Fakat burada sormamız gereken daha önemli bir soru var:

Yollar arttı mı, yoksa yolların taşıdığı yük mü arttı?

Çünkü Güneydoğu artık sadece tarımın yapıldığı bir coğrafya değil.

Gaziantep sanayisiyle, Şanlıurfa tarımıyla, Diyarbakır ticaretiyle, Mardin lojistiğiyle, Batman üretimiyle,

Adıyaman sanayisiyle ve bölgenin diğer kentleriyle Türkiye ekonomisinin önemli damarlarından birini oluşturuyor.

Bu damarların sağlıklı çalışabilmesi için yalnızca karayoluna değil, demiryoluna da ihtiyaç var.
Bugün kamyonların, tırların ve otomobillerin doldurduğu yolların yanında demiryollarının sessizliği dikkat çekiyor. Oysa demiryolu; özellikle tarım ürünleri, sanayi hammaddeleri ve yüksek tonajlı yüklerin taşınmasında bölge ekonomisi için önemli bir avantaj sağlayabilir.

GAP'ın geçmiş raporlarına baktığımızda demiryolu altyapısının uzun yıllar boyunca tek hatlı ve sınırlı kapasiteyle hizmet verdiğini görüyoruz. Zaman içerisinde ağın genişletilmesi ve yeni bağlantıların planlanması gündeme geldi.

Bugün ise yeni bir dönemin eşiğindeyiz.

2025 Yılı Yatırım Programı kapsamında Gaziantep-Şanlıurfa ve Şanlıurfa-Mardin hızlı tren hatlarının programa alınması, bölgenin ulaşım geleceği açısından önemli bir gelişme. Bu hatların yalnızca yolcu taşımacılığı olarak değerlendirilmemesi gerekiyor. Çünkü demiryolu, aynı zamanda üretimin pazara ulaşması, şehirlerin birbirine bağlanması ve bölgesel ticaretin güçlenmesi anlamına geliyor.
Ancak Güneydoğu insanının artık yalnızca proje açıklaması duymaya değil, projenin ne zaman tamamlanacağını bilmeye ihtiyacı var.

Çünkü bu bölgenin insanı yıllardır aynı cümleyi duyuyor: “Yapılacak.”

Oysa artık beklenti “yapılacak” değil, “ne zaman bitecek?”

Bir karayolunun ihalesi yapılabilir.

Bir demiryolunun projesi hazırlanabilir.

Bir hızlı tren hattı yatırım programına alınabilir.

Ama bölge insanı için asıl mesele, bütün bunların hayatına ne zaman dokunacağıdır.
Diyarbakır'dan Gaziantep'e giden bir üretici, Mardin'den limanlara ulaşmaya çalışan bir ihracatçı, Şanlıurfa'dan ürününü Türkiye'nin başka kentlerine gönderen bir çiftçi için ulaşım yalnızca bir altyapı meselesi değildir.

Ulaşım, doğrudan ekmek meselesidir.

Bir yolun bozuk olması yalnızca aracın amortisörünü bozmaz.
Bir yolun uzun olması yalnızca yakıt tüketimini artırmaz.
Bir demiryolunun yetersiz olması yalnızca trenlerin geçişini azaltmaz.
Bunların tamamı ürünün maliyetine, işçinin ücretine, esnafın kazancına ve vatandaşın cebine yansır.
Bu nedenle Güneydoğu Anadolu'nun ulaşım politikası, bölgesel kalkınmanın merkezinde değerlendirilmelidir.

Bugün karayollarında önemli mesafeler alındı. GAP Bölgesi'nin toplam karayolu uzunluğu 6.561 kilometreye ulaşmış durumda. Fakat önümüzdeki dönemin meselesi yalnızca daha fazla yol yapmak olmamalı.

Daha güvenli, daha hızlı, daha ekonomik ve birbirine entegre ulaşım sistemi kurmak olmalı.

Karayolu ile demiryolu birbirinin alternatifi değil, birbirinin tamamlayıcısıdır.

Bir tırın taşıyacağı yükü demiryolu taşıyabilir.

Bir yolcunun saatler süren yolculuğunu hızlı tren kısaltabilir.

Bir üreticinin pazara ulaşma maliyeti düşebilir.

Bir şehrin ekonomik sınırları genişleyebilir.

İşte kalkınma tam da burada başlar.

Güneydoğu'nun yolları aslında yalnızca şehirleri birbirine bağlamıyor.

İnsanları geleceğe bağlıyor.

Bugün Diyarbakır'dan yola çıkan bir aracın Gaziantep'e, Mardin'e, Şanlıurfa'ya ya da Batman'a ulaşması sıradan bir ulaşım faaliyeti gibi görülebilir.

Ama bu yolların üzerinde taşınan her ürün, her insan, her umut bölgenin ekonomik ve sosyal geleceğini taşıyor.

Bu yüzden Güneydoğu Anadolu'nun ulaşım yatırımlarına bakarken yalnızca kaç kilometre asfalt yapıldığına veya kaç kilometre demiryolu döşendiğine bakmamalıyız.

Şunu sormalıyız: Bu yollar bölge insanının hayatını ne kadar kolaylaştırdı?
Çünkü yolun gerçek uzunluğu kilometreyle ölçülmez.

Bir yolun gerçek uzunluğu, insanı hastaneye ne kadar hızlı ulaştırdığıyla, çiftçinin ürününü pazara ne kadar düşük maliyetle götürdüğüyle, öğrencinin okuluna ne kadar güvenli ulaşabildiğiyle ve bölgedeki üreticinin dünyaya ne kadar kolay açılabildiğiyle ölçülür.
Güneydoğu'nun önünde büyük bir ulaşım hikâyesi var.
Karayolları bu hikâyenin bugünü…
Demiryolları ise belki de geleceği.
Ve artık mesele yalnızca “Güneydoğu'ya yol yapılıyor mu?” sorusu değil.
Asıl mesele şudur:

Güneydoğu'nun yolları, Güneydoğu'yu nereye götürüyor?

İşte bu sorunun cevabı, bölgenin geleceğinin de cevabı olacaktır.

Güneydoğu Anadolu'daki başlıca karayolları

1. Gaziantep – Şanlıurfa Otoyolu (O-52)
o Gaziantep – Nizip – Birecik – Şanlıurfa bağlantısı
o Bölgenin en önemli doğu-batı ulaşım akslarından biri.
2. Gaziantep – Kilis Yolu
o Gaziantep'i Kilis'e ve Suriye sınırına bağlayan ana güzergâh.
3. Gaziantep – Nizip – Birecik Yolu
o Gaziantep ile Şanlıurfa arasındaki önemli ulaşım koridorlarından.
4. Şanlıurfa – Diyarbakır Yolu
o Şanlıurfa – Siverek – Diyarbakır güzergâhı.
o Günümüzde de çeşitli kesimlerinde yol yapım çalışmaları sürüyor.
5. Diyarbakır – Mardin Yolu
o Diyarbakır – Çınar – Mardin bağlantısı.
o 2026 itibarıyla bazı kesimlerinde yapım çalışmaları devam ediyor.
6. Diyarbakır – Batman Yolu
o Diyarbakır – Bismil – Batman güzergâhı.
7. Diyarbakır – Silvan – Bingöl Yolu
o Diyarbakır'ın kuzey ve doğu bağlantısını sağlayan önemli güzergâh.
8. Batman – Siirt Yolu
o Batman – Kurtalan – Siirt bağlantısı.
9. Siirt – Şırnak Yolu
o Siirt'i Şırnak'a bağlayan önemli doğu-güneydoğu aksı.
10. Mardin – Kızıltepe – Şanlıurfa Yolu
o Mardin ile Şanlıurfa arasındaki önemli ulaşım hattı.
11. Kızıltepe – Ceylanpınar Yolu
o Mardin'in güneyi ile Şanlıurfa'nın Ceylanpınar ilçesini bağlıyor.
o 2026'da çeşitli kesimlerinde çalışmalar bulunuyor.
12. Mardin – Midyat – Şırnak/Cizre Yolu
o Mardin'i Midyat üzerinden Şırnak ve Cizre'ye bağlıyor.
13. Cizre – Şırnak Yolu
14. Cizre – Silopi – Habur Sınır Kapısı Yolu
o Irak'a ulaşan en önemli kara ulaşım koridorlarından.
15. Şanlıurfa – Akçakale Yolu
o Şanlıurfa'yı Suriye sınırındaki Akçakale'ye bağlıyor.
16. Diyarbakır – Ergani Yolu
17. Silvan – Malabadi – Hasankeyf/Kozluk bağlantıları
18. Siirt – Eruh – Şırnak bağlantısı
19. Adıyaman – Kahta – Siverek bağlantısı
20. Adıyaman – Gölbaşı – Malatya Yolu
Bunların önemli bir kısmı GAP kapsamında yıllar içerisinde bölünmüş yol standardına yükseltildi. GAP'ın resmi proje listelerinde Diyarbakır-Mardin, Diyarbakır-Ergani, Diyarbakır-Siverek-Şanlıurfa, Şanlıurfa-Akçakale, Midyat-Cizre, Cizre-Şırnak ve Cizre-Silopi-Habur gibi güzergâhlar yer alıyor.

Güneydoğu Anadolu'daki demiryolları

Mevcut demiryolu ağı açısından başlıca hatlar:

1. Narlı – Gaziantep
o Gaziantep'in demiryolu bağlantısının temel hatlarından.
2. Gaziantep – Karkamış
o Gaziantep'ten Suriye sınırına doğru uzanan hat.
3. Karkamış – Nusaybin
o Gaziantep, Şanlıurfa ve Mardin yönünde uzanan tarihî demiryolu koridoru.
o Hattın rehabilitasyonu GAP Eylem Planı'nda yer alıyor.
4. Şenyurt – Mardin
o Mardin'in mevcut demiryolu bağlantısı.
5. Maden – Batman
o Elazığ/Maden yönünden Batman'a ulaşan demiryolu.
6. Batman – Kurtalan
o Batman'dan Siirt'in Kurtalan ilçesine uzanan hat.
GAP'ın geçmiş demiryolu verilerinde Maden-Batman 172,3 km, Batman-Kurtalan 69,5 km, Narlı-Gaziantep 84,3 km, Gaziantep-Barak 91 km, Barak-Nusaybin 325,6 km ve Şenyurt-Mardin 25,5 km olarak listelenmiş.

Yapılması/iyileştirilmesi planlanan önemli demiryolları

Burası özellikle önemli; çünkü Güneydoğu'nun gelecekteki ulaşım haritasını değiştirebilecek projeler bunlar:
• Diyarbakır – Mardin Demiryolu
• Siirt – Kurtalan Demiryolu
• Karkamış – Nusaybin Demiryolu Rehabilitasyonu
• Mürşitpınar – Şanlıurfa Kuzey Demiryolu
• Gaziantep – Halep bağlantısı / Mustafa Yavuz – Çobanbey Varyantı
• Nurdağı – Kahramanmaraş Hızlı Tren bağlantısı
• Mardin Lojistik Merkezi
• Habur Lojistik Merkezi