Dolandırıcılık suçu kısa ve öz olarak bir kişinin hileli davranışlarla bir kimseyi aldatması, kendisine veya başkasına yarar sağlamasıdır. Dolandırıcılık suçunun oluşması için haksız bir yarar sağlanması gerekir. Tabi burada dolandırıcılığın hırsızlıktan farklı olduğunu vurgulamak gerekir. Bizim hukukumuzda her iki suç birbirinden farklı tanımlandığı gibi karşılığında alınan cezaları da farklıdır. Hırsızlık suçundan farklı olarak dolandırıcılık suçunda hileli davranış söz konusudur. Yani hileli davranışlarla bir kimsenin aldatılması sonrasında kendisine veya başkasına yarar sağlanırsa dolandırıcılık suçu işlenmiş olur.

Nitelikli dolandırıcılık suçu ise, kişi hileli hareketleri yaparken mağdurun güvenini kazanmak veya mağduru ikna etmek için birtakım araçlar kullanmasıyla vücut bulur.

Örneğin, failin hileli hareketleri yaparken bilişim sistemlerini, dini duyguları, banka veya kredi kurumlarını araç olarak kullanırsa veya kendisini polis, savcı vb. bir kamu görevlisi olarak tanıtırsa nitelikli dolandırıcılık suçunu işlemiş olur ki cezasında artış yapılır.

Dolandırıcılık-nitelikli dolandırıcılık suçlarında yaşanan artışların sebepleri

Son zamanlardaki dolandırıcılık suçlarındaki artışın birçok sebebi var tabi. Bunların başında; dijitalleşmenin hızlanması, kişisel verilerin kolay sızdırılması, ekonomik sıkıntılar, kolay yoldan ve çok para kazanma hırsı sayılabilir. Özellikle yapay zeka gibi ileri teknolojilerin dolandırıcılar tarafından profesyonelce kullanılması ve kurum ve kuruluşların buna engel olabilecek teknik donanıma sahip olmaması bu suçu oldukça kolaylaştırmaktadır.

Dolandırıcılar ses taklit etme ve sahte görüntü oluşturma (deepfake) gibi yöntemlerle insanları çok daha kolay ikna edebilmektedirler.

Dolandırıcılar artık kurumsal bir dil kullanarak güven sağlıyor ve kurbanların zaaflarını ustalıkla kullanıyorlar. Banka şubesinde çalışan bir banka personeli gibi kişileri arayıp “size kredi çıktı. Kredi vereceğiz”, “kredi kartı aidatınız iade edilecek IBAN bilginizi verirseniz tarafınıza iadenizi gerçekleştireceğiz” gibi ustaca bir dil kullanarak insanların mağduriyetine sebep olmaktadırlar.

Ekonomik beklentiler bir diğer önemli sebep. Enflasyonist ortam ve geçim sıkıntıları, insanları "kısa yoldan yüksek kazanç", "düşük faizli kredi" veya "borsada kesin kazanç" gibi sahte vaatlere karşı daha savunmasız hale getirmektedir. Örneğin dolandırıcılar, kredi puanı düşük olduğu için bankaların kredi vermediği kimselere ulaşılarak “size kredi çıkartabiliriz” vaadiyle TC kimlik bilgilerini, bankacılık şifrelerini ve IBAN numaralarını ele geçirerek bunları dolandırıcılık eylemlerinde kullanmaktadırlar.

Diğer bir husus kurumsal kimlik istismarı. Dolandırıcıların kullandığı yaygın yöntemlerden biri de budur. Kendilerini polis, asker, savcı olarak tanıtıp kurbanlar üzerinde korku, panik ve aciliyet duygusu yaratarak mantıklı düşünmeyi engellemekte ve “şu adar parayı şu hesaba 1 saat içerisinde yatırmazsan terör suçundan ceza alacaksın” gibi oluşturdukları korku duygusu ile insanları tuzağa çekmekte ve mağdur etmektedirler.

Diğer bir sebep te hukuki ve altyapısal zorluklar. Dolandırıcıların genellikle siber güvenlik altyapısı zayıf veya suçlu iadesi zor olan ülkelerden operasyon yürütmesi, kolluk kuvvetlerinin takibini zorlaştırmaktadır.

Patates hat diye tabir edilen, kim olduğu bilinmeyen yabancı uyruklu şahıslar adına kayıtlı GSM hatlarından mağdurlar aranmaktadır. Bu şekilde kimin aradığı tespit edilememektedir. Hakeza IBAN ve kimlik bilgileri ele geçirilen kişiler adına kripto hesaplar açılmakta ve para transferleri saniyeler içerisinde IBAN’lardan kripto hesaplardaki varlıklara dönüştürülmekte ve yurt dışına transfer edilmektedir.

Ne yazık ki kolluğun dolandırıcılar hızına yetişmesi çok zor. Suçluların geliştirdiği yeni dijital taktikler, yasal düzenlemelerin ve güvenlik duvarlarının güncellenme hızından daha hızlı yayılmaktadır. Siber suçlarla mücadele birimlerinin yeterli olmaması da bunun en büyük etkenlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Tabi bununla birlikte Mobil bankacılık, sosyal medya, e-posta ve SMS ağlarının yaygınlaşması dolandırıcıların hedef kitlesini büyütmüş işlerini kolaylaştırmıştır.

Mesela dolandırıcılar gerçeğinden ayırt edilemeyen birebir kopya internet siteleri kurabiliyorlar. Örneğin siz internet sitesine girip alışveriş yaptığınızı zannederek kopya siteye girerek kart bilgilerini girip ödeme yaparken yaptığınız ödemeyi dolandırıcılara kaptırmış oluyorsunuz sonra dolandırıldığınızı fark ediyorsunuz ancak iş işten geçmiş oluyor.

Bu durumda dolandırılan vatandaşlarımız genellikle o anki panikle hesabı kapatmaya ya da mesajları silmeye çalışmaktadır. Aslında tam tersine, her şeyi olduğu gibi korumaları gerekir. Çünkü bunlar size delil olacaktır yargı sürecinde.

Böyle bir şey başınıza gelirse, önce bankanızı arayın. Kullandığınız kart veya hesabı bankanız üzerinden geçici olarak bloke ettirin. Ardından yazışmaların ve ödeme dekontlarının ekran görüntüsünü alın. Bu ilk saatlerde attığınız adımlar ileride yapacağınız şikayet ve tazminat sürecinin temelini oluşturacaktır.

Sonra bulunduğunuz yerdeki adliyeye gidin bir dilekçeyle Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunun. Dilekçenizde olayın tarihini, ödeme yöntemini, karşı tarafın kullandığı hesap/IBAN veya profil bilgilerini ve elinizdeki tüm ekran görüntülerini eksiksiz belirtin. Takip eden günlerde bankanızla itiraz sürecini yazılı olarak takip edin.

Peki Dolandırıcılık Suçları İçin Çözüm Yolları Nelerdir?

Dolandırıcılık sorununa kesin bir çözüm bulunması; devletlerin, bankaların, teknoloji şirketlerinin ve bireylerin birlikte hareket ettiği dörtlü bir savunma mekanizmasıyla mümkündür. Suçlular teknolojiyi ne kadar hızlı kullanıyorsa, koruma sistemlerinin de o kadar proaktif ve yapay zeka odaklı olması gerekir.

Yeni ve caydırıcı yasal düzenlemeler yapılmalı. Siber suçlar ve nitelikli dolandırıcılık cezaları artırılmalı, denetimli serbestlik kapsamı dışına çıkarılmalıdır.

Uluslararası iş birliği yapılmalı. Suçluların sınır ötesi kaçışını engellemek için küresel siber suç sözleşmeleri ve anlık istihbarat paylaşım ağları genişletilmelidir.

Bankacılık ve finans sektöründe önlemler arttırılmalıdır. Bankalar, kullanıcıların olağan dışı transferlerini (örneğin gece yarısı tüm birikimin kripto borsasına atılması) yapay zeka ile tespit edip işlemi anında askıya almalıdır. Dolandırıcılıkta kullanılan IBAN ve telefon numaraları, tüm bankaların anında görebileceği ortak bir merkezi havuzda toplanarak bloke edilmelidir. Yüksek miktarlı veya riskli görülen yeni transferlerde, paranın hesaba geçmesi için 1 ila 2 saatlik bir onay/bekleme süresi zorunlu kılınmalıdır.

Teknolojik yönden çözümler geliştirilmelidir. Mesela Telekom operatörleri, dolandırıcıların kendilerini "0850"li kurumsal hatlar veya "155" gibi resmi numaralar üzerinden gizlemesini sağlayan altyapı açıklarını tamamen kapatmalıdır. Dijital bankacılık ve kripto para transferlerinde sadece SMS şifresi değil, yüz tanıma veya ses analizi gibi biyometrik doğrulamalar standart hale getirilebilir. Sosyal medya ve mesajlaşma platformları, yapay zeka ile üretilen sahte ses ve videoları yükleme aşamasında tespit eden otomatik filtreler kullanılabilir.

Dolandırıcılığa karşı dikkat edilmesi gerekenler

Kişisel bilgilerinizi güvende tutun. Banka şifreleri, telefonunuza ait şifreler, sosyal medya hesaplarınıza ait şifreler ve kimlik bilgileri gibi özel bilgilerinizi kimseyle paylaşmayın.

Şifrelerinizi düzenli olarak değiştirin.

Dolandırıcıların kullanmakta olduğu belli telefon numaraları bulunmaktadır. Bu numaralar genellikle geri arandığında ulaşılmayan telefonlardır. Numaralar alan kodları ile başlayabileceği gibi, ülke kodları ya da 0850 ile de başlayabilmektedir.

Kendisini polis, savcı ya da asker şeklinde tanıtan dolandırıcılar genellikle "suça karıştınız", "terör örgütüne yardımda bulundunuz" gibi ithamlarda bulunarak para talep etmektedir. Unutmayınız kamu görevlileri hiçbir zaman sizi telefonla arayarak para talep etmez.

Kendisini banka çalışanı, sigorta temsilcisi olarak tanıtan dolandırıcılar otomatik ödeme talimatı ile faturalarını kolayca ödeme imkanı, sağlık sigortası fırsatları gibi kampanyalar sunarak mağdurların kredi ya da banka kartı numarasını elde etmeye çalışmaktadırlar. Böylece kart bilgilerini ele geçiren dolandırıcılar, mağdurların banka hesaplarını boşaltmakta, kredi kartlarından diledikleri gibi çekim yapabilmektedir.

İnternet üzerinden yapılan alışverişlerde satın alınan ürün ile teslim edilen ürünün farklı olması, piyasa fiyatının çok altında satılan elektronik ürünlerin yerine bambaşka bir ürün gönderilmesi ya da güvenilirliği olmayan bir internet sitesine verdiğiniz bilgileriniz ile hesabınızdan/kredi kartınızdan bilginiz dışında para çekilmesi gibi dolandırıcılıklar söz konusu olabilir. Bu durumlardan kendinizi koruyabilmek için güvenliğinden emin olmadığınız sitelerde ödeme şeklini "kapıda ödeme" olarak seçin ve ürünü gördükten sonra ödemeyi gerçekleştirin.

Sosyal medya üzerinden hesapların ele geçirilmesi yoluyla yapılan dolandırıcılıklarda yakınlarınıza ait sosyal medya hesapları kullanılarak sizden dolandırıcılar para isteyebilir. Bu gibi bir durumla karşılaştığınızda size mesaj gönderdiğini düşündüğünüz yakınınızı arayarak onunla iletişim kurmak size yol gösterecektir. Sosyal medya üzerinden kullanılan bir başka yöntemde ise sahte hesaplar açan dolandırıcılar, flört, evlenme ve benzeri vaatler ile karşı taraftan para ve benzeri değerler istemektedir.

Ekonomik güçlüğe düşen mağdura internet, telefon, posta gibi yollarla ulaşan dolandırıcılar, borçların ödenmesinde mağdura yardımcı olacak kredi ödeme planları sunup gösterilen veya yatırılan teminatları türlü şekillerde çalarak kayıplara karışmaktadırlar.

Sonraki yazımızda buluşmak dileğiyle…