Nüfusun yoğun olduğu günümüz toplumlarında maalesef toplum kurallarını ihlal eden, başkalarının hakkına hukuka aykırı olarak müdahale edenler de olabiliyor. Bu sebeple toplum düzenini sağlamak amacıyla caydırıcılığı sağlamak ve mağdurun hakkını korumak için bir takım cezai müeyyidelerin olması da gerekir. Bu anlamda yapılan hukuka aykırı davranışın cezai karşılığını tesis etmek amacıyla ceza davaları karşımıza çıkmaktadır.

Bana gelen yoğun talepler ve sorular üzerine bu yazımda Ceza davalarını konu edinmek istiyorum. Okuyucularım için yararlı olacağını düşünüyorum.

Gelen sorulara göre kısa ama bilgilendirici şekilde cevaplar vereceğim.

1. Ceza davası nedir?

Ceza davası, bir suç işlendiği iddiasıyla devletin yargılama mekanizmasının harekete geçtiği süreçtir. Suçtan zarar gören kişiler için adaletin sağlanması, sanık açısından ise adil yargılanma hakkının kullanılması ceza davaları ile gerçekleşir. Ancak ceza davasının nasıl açıldığı, hangi aşamalardan geçtiği ve hangi mahkemenin yetkili olduğu çoğu zaman vatandaşlarımızca karıştırılmaktadır. Bu sebeple bu yazımızda okuyucularımız için çok faydalı bilgiler vermiş olacağız.

2. Ceza davası nasıl açılır?

Ceza davası, toplum adına Cumhuriyet savcılığı tarafından düzenlenen iddianame ile açılır. Bireyler doğrudan ceza davası açamaz. Mağdur olan ya da şikâyetçi olan kişiler şikâyet etmeleri üzerine sürece dâhil olur. Bazen de hiç şikayet olmadan savcılık makamı re’sen yani kendiliğinden kamu yararı gereği soruşturma başlatır.

Herhangi bir şikâyet veya ihbar üzerine ya da bir suç işlenmesi üzerine kolluk dediğimiz polis, jandarma harekete geçer suç şüphesi altında bulunan kişiler karakola getirilir. Kolluk nöbetçi savcıya haber verir durumu bildirir. Savcı süreci yöneten kişidir. Savcı gerek görürse gözaltı kararı da verebilir. Bu aşamaya biz soruşturma aşaması diyoruz. Soruşturma aşamasında suç işleme şüphesi altında olan kişiye şüpheli adı verilir. Çünkü suç işleyip işlemediği savcının gerekli tahkikatı yapması delilleri toplaması tanık kamera delillerinin dosyaya kazandırılmasından sonra şüpheli kişinin suç işlediği konusunda yeterli şüphe oluşursa savcı iddianame hazırlar. Eğer yeterli şüphe oluşmazsa şüpheli hakkında takipsizlik kararı verilmektedir. Savcılık soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşırsa iddianame düzenler ve görevli ceza mahkemesine sunar. Mahkeme iddianameyi kabul ederse kamu davası açılmış olur ve kovuşturma başlar. Kovuşturma dediğimiz mahkeme ve duruşma sürecidir.

3. Soruşturma ile kovuşturma arasındaki fark nedir?

Soruşturma, savcılığın delil topladığı ve şüpheli hakkında iddianame hazırladığı ya da takipsizlik kararı verdiği aşamadır. Kovuşturma ise iddianamenin mahkemece kabulüyle başlayan mahkemece duruşmaların yapıldığı ve hükmün kesinleşmesine kadar süren yargılama aşamasıdır.

4. İddianame nedir, ne işe yarar?

İddianame, savcılığın yeterli şüpheye ulaştığında düzenlediği; şüpheli hakkında, suç ve delilleri içeren ve ceza kanununa göre cezalandırılmasını talep ettiği resmî belgedir. İddianame ilgili mahkemeye ulaşır. Mahkemenin iddianameyi kabul etmesiyle kamu davası açılmış olur.

5. Takipsizlik kararı nedir?

Savcılık soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşamazsa kovuşturmaya yer olmadığına, yani takipsizliğe karar verir. Şikâyetçi, itiraz etmek isteyebilir şikayetçi bu karara kanuni süresi içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.

6. Ceza davalarında hangi mahkemeler görevlidir?

Ceza davalarında genel görevli mahkemeler Asliye ceza ve Ağır ceza mahkemeleridir. Çocuk mahkemesi, Çocuk ağır ceza mahkemesi ve fikrî ve sınai haklar ceza mahkemesi ise özel mahkemelerdir. Bazı suçlar bakımından Asliye ceza mahkemeleri bazı suçlar bakımından ise Ağır ceza mahkemeleri görevlidir.

Örnek verecek olursak;

Ağır ceza mahkemesinin görevine giren birtakım suçlar şunlardır:

Yağma (Gasp) suçu, Kasten adam öldürme suçu, Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu, Taksirle ölüme neden olma, Rüşvet suçu, Resmî belgede sahtecilik suçu, Nitelikli dolandırıcılık suçu, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun kapsamına giren propaganda yapma suçu ve örgüt üyeliği suçu, uyuşturucu madde imal veya ticareti suçu ile ilgili davalarda ceza üst sınırı nedeniyle ağır ceza mahkemesi görevlidir.

Asliye ceza mahkemesinin bakmakla görevli olduğu ceza davalarına ilişkin bazı suçlar şunlardır:

Vergi kaçakçılığı suçları, Kasten yaralama suçu, Taksirle yaralama suçu, Cinsel taciz suçu, Tehdit suçu, Şantaj suçu, Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, Konut dokunulmazlığının ihlali suçu, Hakaret suçu, Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu, Hırsızlık suçu, Mala zarar verme suçu, Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu, Uyuşturucu madde kullanma veya bulundurma suçu

Bu suçlara da Asliye ceza mahkemeleri bakar.

7. Ceza mahkemesi kararına itiraz var mıdır? İtiraz için bir süre var mıdır?

Yerel mahkeme kararına karşı istinaf başvurusu, kararın tebliğinden itibaren 14 gün içinde yapılır. İstinaf sonrası kanunda öngörülen hâllerde temyiz yolu açıktır. Yani bazı suçlarda istinaf aşamasında karar kesindir. Yargıtay yolu açık değildir. Mesela 5 yılın altındaki bir kısım cezalarda hepsinde değil tabi istinaf kararı kesindir Yargıtay’a başvurulamaz. Yine adli para cezalarında da durum böyledir. Ancak Kanuna göre ceza miktarı 5 yılın altında kalsa bile bazı hassas suç tipleri bakımından Yargıtay yoluna başvurulabilir. Mahkûmiyet kararı miktarı ne olursa olsun (1 gün hapis cezası dahi alsa) istinafta kesinleşmez, temyize götürülebilir: Örnek olarak; Hakaret, Cumhurbaşkanına Hakaret, Silahlı Örgüt, Terörle Mücadele Kanunu Kapsamındaki Propaganda suçları, Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’ndaki Suçlar...

Bu suçlarda 5 yıl altında ceza alınsa bile Yargıtay temyiz kanun yoluna başvurulabilir.

Sonraki yazımda görüşmek dileğiyle selam ve saygılarımla.