“Toplumsal barış, korkunun değil adaletin inşa ettiği zeminde yükselir.”

Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan güvenlik verilerine göre Türkiye’nin en güvenli 10 ili arasında Doğu ve Güneydoğu Anadolu’dan birçok kentin yer alması dikkat çekici bir gelişme olarak öne çıkmaktadır. Ancak aynı tabloda Diyarbakır’ın yer almaması, kentteki güvenlik algısı ve toplumsal dinamikler üzerine yeniden düşünmeyi gerektiren önemli bir soruyu gündeme getirmektedir: Diyarbakır neden bu listenin dışında kalmıştır?

Bu sorunun yanıtını yalnızca istatistiksel sıralamalarda değil, kentin toplumsal gerçekliğinde aramak gerekir. Umut Vakfı’nın 2025 Silahlı Şiddet Haritası verilerine göre Diyarbakır’da bir yıl içinde 101 silahlı olay yaşanmış, 86 kişi hayatını kaybetmiş, 122 kişi yaralanmıştır. Bu veriler, kentin güvenlik algısını doğrudan etkileyen yapısal bir soruna işaret etmektedir.

Silahlı şiddet ve çeteleşme, Diyarbakır’da bireysel suç davranışlarının ötesinde, sosyoekonomik ve kültürel dönüşümlerin bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. İşsizlik, yoksulluk, gelir eşitsizliği ve sınırlı fırsat yapısı, özellikle genç nüfus üzerinde ciddi bir baskı oluşturmaktadır. Bu koşullar altında silah, yalnızca bir savunma aracı değil; aynı zamanda güç, statü ve görünürlük sembolüne dönüşmektedir. Böylece şiddet, bireysel bir eylem olmaktan çıkarak toplumsal bir dil haline gelmektedir.

Diyarbakır’ın uzun yıllara yayılan göç, çatışma ve hızlı kentleşme deneyimi, bu süreci daha da derinleştirmektedir. Kırsaldan kente göçle birlikte geleneksel dayanışma ağlarının zayıflaması ve kent yaşamının rekabetçi yapısı, bireyler arasında yeni gerilim alanları üretmiştir. Özellikle gençler açısından geleceğe dair belirsizlik ve dışlanmışlık hissi, şiddete yönelimi artıran temel dinamiklerden biri haline gelmiştir.

Bu noktada TÜİK’in güvenlik haritasında Diyarbakır’ın yer almaması, yalnızca bir sıralama meselesi değil; aynı zamanda kentteki şiddet dinamiklerinin diğer bölge illerine kıyasla daha belirgin olduğunun bir göstergesi olarak da okunabilir. Doğu ve Güneydoğu’daki bazı illerin daha güvenli görünmesi, bu illerde toplumsal bağların daha güçlü kalması, suç oranlarının görece düşük olması ya da şiddetin daha sınırlı alanlarda kalmasıyla ilişkili olabilirken; Diyarbakır’da şiddetin daha görünür ve yaygın hale gelmesi bu farkı açıklayan önemli bir faktördür.

Şiddetin kamusal alanda giderek normalleşmesi ise ayrı bir risk alanı oluşturmaktadır. Sürekli tekrar eden silahlı olaylar, toplumda duyarsızlaşma yaratmakta; sosyal medya aracılığıyla yayılan içerikler ise şiddeti yeniden üretmekte ve kimi zaman özendirici bir etki yaratmaktadır. Bu durum, özellikle gençler arasında şiddetin bir güç gösterisi olarak algılanmasına neden olabilmektedir.

Toplumsal cinsiyet rolleri de bu tabloyu besleyen unsurlar arasındadır. Erkekliğin güç, itibar ve geri adım atmama üzerinden tanımlanması, basit anlaşmazlıkların hızla silahlı çatışmalara dönüşmesine zemin hazırlamaktadır. Güçlü akrabalık ve mahalle bağları ise bireysel gerilimleri kolektif çatışmalara dönüştürebilmektedir.

Öte yandan, artan şiddet ortamı hukuka duyulan güveni de zedelemektedir. Adalet mekanizmalarına olan inancın zayıflaması, bireyleri kendi güvenliklerini bireysel silahlanma yoluyla sağlamaya yönlendirmekte; bu da şiddeti besleyen kısır bir döngü yaratmaktadır.

TÜİK verilerinde Diyarbakır’ın üst sıralarda yer almaması, bu döngünün bir sonucu olarak değerlendirilebilir. Ancak bu durum değiştirilemez değildir. Eğitim sisteminde sosyal-duygusal becerilerin güçlendirilmesi, gençlere yönelik istihdam olanaklarının artırılması, yerel yönetimler ve sivil toplumun ortak projeler geliştirmesi, şiddetin azaltılmasında kritik rol oynayacaktır.

Aynı zamanda mahalle temelli sosyal politikaların güçlendirilmesi, gençlik merkezlerinin yaygınlaştırılması ve ruh sağlığı hizmetlerinin erişilebilir hale getirilmesi, toplumsal iyileşme sürecini destekleyecektir. Çünkü şiddetin etkisi yalnızca olay anıyla sınırlı kalmamakta; uzun vadede toplumsal travmalara dönüşmektedir.

Diyarbakır’ın “en güvenli iller” listesinde yer almaması, tesadüfi bir durum değil; derin sosyoekonomik ve kültürel dinamiklerin bir yansımasıdır. Bu tabloyu değiştirmek ise yalnızca güvenlik önlemleriyle değil; adalet, eşitlik, fırsat ve umut üreten politikalarla mümkündür.

Toplumsal barış, ancak bu bütüncül yaklaşım benimsendiğinde gerçek anlamda inşa edilebilir.