“Kitabın değerini fuarın kalabalığı değil, toplumun onunla kurduğu bağ belirler; okuyan toplum geleceğini de yeniden yazar.”

Diyarbakır Kitap Fuarı bu yıl beklenen ilgiyi görmedi. Salonların, stantların ve kitapların bulunduğu böylesine önemli bir kültür buluşmasında ziyaretçi sayısının beklentilerin altında kalması, üzerinde düşünülmesi gereken bir durumdur.

Mesele yalnızca bir kitap fuarının yeterince ziyaret edilmemesi değildir. Asıl üzerinde durulması gereken soru şudur: İnsanlarımız neden kitaptan, okumaktan ve kitap fuarlarından giderek uzaklaşıyor?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Günümüzde ekonomik koşullar insanların kültürel harcamalarını doğrudan etkiliyor. Hayat pahalılığı, kitap fiyatlarının yükselmesi ve insanların önceliklerini temel ihtiyaçlara yöneltmesi, kitaba ayrılan bütçeyi azaltabiliyor. Ancak fuara gitmenin her zaman kitap satın almak anlamına gelmediğini de düşünürsek, ekonomik nedenlerin yanında başka sorunların da bulunduğu açıktır.

Bir başka önemli mesele okuma kültürünün zayıflamasıdır. Çocukların ve gençlerin kitapla ilişkisi giderek değişiyor. Telefonlar, sosyal medya, kısa videolar ve sürekli akan dijital içerikler insanların dikkat sürelerini ve bilgiye ulaşma biçimlerini dönüştürüyor. Eskiden bir kitabın başına oturup saatlerce okumak doğal bir alışkanlıkken, bugün birçok insan birkaç dakikalık içeriklerle yetinebiliyor.

Bu durum yalnızca çocukları ve gençleri ilgilendiren bir sorun da değildir. Yetişkinlerin de önemli bir bölümü yoğun çalışma hayatı, ekonomik sorunlar, aile sorumlulukları ve günlük yaşamın koşuşturması içerisinde kitap okumaya yeterince zaman ayıramıyor.

Dolayısıyla kitap fuarlarının geleceğini yalnızca “insanlar neden fuara gelmedi?” sorusuyla değerlendirmek yeterli değildir. İnsanların kitapla ilişkisini nasıl yeniden güçlendirebiliriz? sorusunu sormamız gerekir.

Kitap fuarları da kendisini bu değişime göre yeniden düşünmek zorundadır. Bir fuar yalnızca yayınevlerinin stant açtığı ve kitap sattığı bir alan olmamalıdır. Yazar buluşmaları, söyleşiler, çocuk etkinlikleri, atölyeler, gençlik programları, öğretmen buluşmaları, edebiyat tartışmaları ve kültürel etkinliklerle insanların fuara gelmesi için güçlü nedenler oluşturulmalıdır.

Özellikle gençler açısından kitap fuarı bir “kitap satın alma yeri” olmaktan çıkarılıp bir kültür ve düşünce buluşması haline getirilebilir.

Diyarbakır açısından ise bunun ayrı bir anlamı vardır. Diyarbakır yalnızca bir şehir değil, aynı zamanda farklı dillerin, kültürlerin ve edebiyatların buluştuğu önemli bir kültür merkezidir. Bu nedenle fuarda Türkçe kitapların yanı sıra Kürtçe kitapların da görünürlüğünün ve okuyucu ile buluşmasının güçlü olması beklenir.

Fakat Kürtçe kitapların da yeterli ilgiyi görmemesi ayrıca düşünülmelidir. Burada sorun yalnızca Kürtçe kitapların okunmaması değildir. Daha geniş bir mesele söz konusudur: Kürtçe okuma kültürünün geliştirilmesi.

Kürtçe konuşan bir toplumda Kürtçe kitapların yeterince okunmaması; eğitim dili, okuma alışkanlığı, yayıncılık, kitapların erişilebilirliği, çocuk kitaplarının yeterliliği ve Kürtçe yazılı kültürle kurulan ilişkinin zayıflığı gibi birçok faktörle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle Kürtçe kitapların fuarda yeterince ilgi görmemesini yalnızca okuyucunun ilgisizliği olarak değerlendirmek doğru olmaz.

Aynı zamanda şu soruları da sormak gerekir:

Kürtçe kitaplar çocuklarla ne kadar buluşuyor?

Gençler için yeterince Kürtçe kitap üretiliyor mu?

Kürtçe kitapların tanıtımı yeterince yapılıyor mu?

Kürtçe kitaplara okul ve kütüphanelerde ne kadar ulaşılabiliyor?

Kürtçe yayıncılık, dijital dünyanın değişen okuma alışkanlıklarına ne kadar uyum sağlayabiliyor?

Bunlar cevaplanmadan yalnızca “Kürtçe kitaplar okunmuyor” demek sorunun kendisini açıklamaz.

Aslında genel kitap okuma kültürü ile Kürtçe kitap okuma kültürü birbirinden tamamen ayrı sorunlar değildir. Genel olarak kitapla ilişkimiz zayıflıyorsa, bunun Kürtçe kitaplara da yansıması kaçınılmazdır. Fakat Kürtçe açısından buna ek olarak dil ve eğitimle ilgili tarihsel ve güncel koşulların da değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle Diyarbakır Kitap Fuarı'nın düşük ilgisi bir uyarı olarak görülmelidir.

Yayınevleri daha nitelikli ve farklı yaş gruplarına hitap eden yayınlar üretmeli; fuar organizasyonları daha güçlü etkinlikler düzenlemeli; okullar ve kütüphaneler öğrencileri kitapla daha fazla buluşturmalı; aileler çocukların okuma alışkanlığını desteklemeli; yerel yönetimler ve kültür kurumları okuma kültürünü güçlendirecek çalışmalar yapmalıdır.

Ve en önemlisi, toplum olarak kitabı yalnızca sınavlarda, akademik çalışmalarda veya zorunluluk nedeniyle başvurulan bir araç olmaktan çıkarmalıyız.

Kitap bir ihtiyaçtır. Çünkü kitap yalnızca bilgi vermez; insanın dünyasını genişletir, düşünme biçimini geliştirir, başka insanların hayatlarını anlamamızı sağlar ve toplumun hafızasını geleceğe taşır.

Bu nedenle Diyarbakır Kitap Fuarı'nda yaşanan düşük katılımı yalnızca organizasyonun başarısı veya başarısızlığı üzerinden tartışmak eksik olur.

Asıl mesele daha büyüktür: Neden toplum olarak kitaptan uzaklaşıyoruz?

Ve bundan daha önemlisi: Kitabı yeniden hayatımızın merkezine nasıl taşıyabiliriz?

Kürtçe kitapların gördüğü ilgi de bu büyük tablonun önemli bir parçasıdır. Çünkü bir toplumun kültürel zenginliği, yalnızca kitapların yazılmasıyla değil, o kitapların okunmasıyla yaşar.

Bugün fuarlara daha fazla insanın gelmesini istiyorsak, önce evlerde, okullarda, kütüphanelerde ve yaşamın içinde kitaba yeniden yer açmalıyız.

Çünkü kitap fuarları toplumun okuma kültürünü yaratmaz; var olan okuma kültürünün aynasıdır.

O aynada gördüğümüz tabloyu değiştirmek istiyorsak, yalnızca fuarı değil, toplumun kitapla kurduğu ilişkiyi değiştirmemiz gerekir.