İyi insan olmak eskiden bir meziyet gibi anlatılırdı. Büyüklerimiz çocuklarına dürüst olmayı, kimsenin hakkına girmemeyi, ihtiyaç sahibinin elinden tutmayı, büyüğünü sayıp küçüğünü korumayı öğütlerdi. İnsan, sahip olduğu makamla değil, arkasında bıraktığı iyiliklerle ölçülürdü. Bugün ise başka bir çağın içinden geçiyoruz. Sanki iyi olmak tek başına yetmiyor. Çünkü artık birçok yerde insanın nasıl biri olduğundan önce, kimleri tanıdığına, ne kadar güçlü olduğuna ve hangi kapının anahtarını elinde tuttuğuna bakılıyor.

Bunun en ağır tarafı da şu: İnsan bir süre sonra kendi iyiliğinden şüphe etmeye başlıyor. “Ben nerede yanlış yaptım?” diye soruyor. Oysa belki de yanlış yaptığı hiçbir şey yok. Sadece dürüst kalmayı seçtiği için geride kalmış, hakkını almak için başkasının hakkına girmemiş, yükselmek için bir başkasını aşağı çekmemiştir. Fakat hayat ona bazen acımasız bir ders verir: İyi olmak ile güçlü olmak aynı şey değildir. Ve güç, ahlakla birleşmediğinde, iyiliğin sesini kolayca bastırabilir.

Bugün liyakatten çok ilişkinin, emeğin önüne geçen bağlantıların, hakkın önüne geçen hatırın konuşulduğu her yerde aslında yalnızca bir insanın değil, toplumun adalet duygusu yara alıyor. Bir genç yıllarca çalışıyor, kendisini yetiştiriyor, sınavlara giriyor; karşısında başka birinin yalnızca doğru insanları tanıdığı için önüne geçtiğini gördüğünde kaybettiği şey yalnızca bir iş fırsatı olmuyor. Adalete olan inancını kaybediyor. Bir toplum için bundan daha tehlikeli çok az şey vardır.

Fakat burada bir yanılgıya da düşmemeliyiz. İyi olmak, güçsüz olmak değildir. Merhamet, saf olmak demek değildir. Ahlak, hakkını aramaktan vazgeçmek değildir. Tam tersine, gerçek iyilik gerektiğinde “hayır” diyebilmektir. Haksızlık karşısında susmamaktır. Kendi çıkarına dokunmadığında bile başkasının uğradığı adaletsizliğe itiraz edebilmektir. Çünkü kötülüğün büyümesi bazen kötü insanların cesaretinden değil, iyi insanların sessizliğinden kaynaklanır.

Belki de bugün yeniden öğrenmemiz gereken şey tam olarak budur: İyi insan olmak yetmez; iyiliğin yanında duracak bir karaktere de sahip olmak gerekir. Haksızlık karşısında geri çekilmeyen, güçlü karşısında eğilmeyen, zayıfın yanında durmaktan utanmayan bir karakter… Çünkü ahlak yalnızca kimse görmediğinde doğruyu yapmak değildir. Bazen herkes yanlış yaparken doğru olanı savunabilmektir.

Siyaset de hayat da bize aynı gerçeği gösteriyor. Makamlar insanı büyütmez; insan makama değer katar. Bir insanın eline yetki verildiğinde gerçek karakteri daha görünür hale gelir. Gücü eline geçirdiğinde başkasını ezmeyen, kendisine ulaşamayanı küçümsemeyen, dün yanında olanla bugün makam sahibi olduğu için arasına duvar örmeyen insanlar değerlidir. Çünkü insanın gerçek ölçüsü, kendisine muhtaç olmayanlara nasıl davrandığı değil; kendisine muhtaç olanlara nasıl davrandığıdır.

Bir gün hepimiz sahip olduğumuz makamları, parayı, çevreyi, unvanları geride bırakacağız. Geriye insanların bizi nasıl hatırladığı kalacak. Birilerinin hayatına dokunmuş muyuz? Bir insanın umudunu artırmış mıyız? Hakkı yenilen birinin yanında durmuş muyuz? Bize güvenen insanları yarı yolda bırakmamış mıyız? Belki de hayatın sonunda sorulacak asıl sorular bunlar olacak.

O yüzden iyi insan olmaktan vazgeçmeyelim. Fakat iyiliği sessizlikle, nezaketi korkaklıkla, merhameti teslimiyetle karıştırmayalım. İyi olmak, dünyaya karşı saf olmak değil; dünyanın kötülüğüne rağmen insan kalabilmektir. Belki bugün iyi insanların en büyük sınavı da budur. Çünkü insanın karakteri, herkes iyi olduğunda değil; kötüleşmek için bin sebebi varken yine de iyi kalabildiğinde ortaya çıkar. Ve belki de bütün mesele, sonunda şu soruya vereceğimiz cevapta saklıdır: Dünyayı değiştiremesek bile, dünya bizi değiştirmesin diye ne kadar direnebildik?