Türkiye’de dolandırıcılık artık münferit bir asayiş meselesi olmaktan çıktı; toplumun damarlarını kemiren, sistemik bir kansere dönüştü. İnsanlar parasını kaybetmekten daha kötüsünü yaşıyor: Birbirine olan inancını yitiriyor. “Babana bile güvenme” sözü fıkra olmaktan çıktı, günlük hayatın acı bir gerçeği hâline geldi.

Market rafına uzanırken “Bu yağ sahte mi, bu etin içinde ne var?” diye tereddüt eden; ikinci el araç bakarken, ev alırken, kiraya çıkarken, telefonuna düşen mesajdan bile ürken bir toplum olduk. Herkes sürekli tetikte. Çünkü dolandırıcılık hayatın her alanına sızmış durumda: Gıdadan araca, gayrimenkulden yatırıma, sosyal medyadan kamu arazilerine kadar.

Dolandırıcılar en güçlü toplumsal kodlarımızı silah olarak kullanıyor. “Abi Allah korkum var”, “Hemşeriyiz”, “Hacıyız”, “Devlet bağlantım var”, “Aynı görüşteniz” diyerek milletin güven ihtiyacını organize biçimde istismar ediyor. Profesörlere “terör örgütüyle iltisaklısın” tehdidiyle, çakarlı araçla kendini kamu görevlisi diye tanıtan şebekelere, bakanlık binası imajıyla hareket edenlere, kamu arazisini başkasının malı gibi pazarlayanlara kadar uzanan bir rezalet zinciri var. Emlak sitelerine getirilen önlemler daha yürürlüğe girmeden dolandırıcılar başka mecralara kayıyor. Bu, devletin denetim kapasitesine açık bir meydan okumadır.

Asıl vahim olan, bu tablonun yarattığı derin psikolojik ve toplumsal çöküştür. Sürekli şüphe ve korku, kronik anksiyeteye, paranoyaya ve depresyona yol açıyor. Aile içinde, akrabalıkta, komşulukta bile “Acaba beni mi kullanıyor?” şüphesi hâkim. Sosyal izolasyon artıyor, empati ölüyor. En tehlikeli virüs ise şu: “Dürüst olan kaybeder, köşeyi dönen kazanır” düşüncesi. Bu fikir gençleri zehirliyor, ahlaki çözülmeyi hızlandırıyor. Herkes birbirini potansiyel tehdit olarak görmeye başlayınca toplumun çimentosu olan güven ortadan kalkıyor.

Büyük şirketlerin gizli ücretleri, karmaşık sözleşmeleri ve “yasal ama ahlaksız” uygulamaları da bu güvensizliği besliyor. Küçük dolandırıcı yasa dışı yapıyor, büyük olan sözleşmeyle soyuyor algısı haklılık kazanıyor. Siyasi erklerin doldurmadığı yasal boşluklar ve zayıf denetim ise dolandırıcılara cesaret veriyor.

Oysa kurumsal güvenin köklü olduğu ülkelerde durum çok farklı. Danimarka, Finlandiya, Norveç gibi Kuzey Avrupa ülkelerinde insanlar kişilere değil, şeffaf ve hesap verebilir sisteme güveniyor. Denetimler dijital, anlık ve bağımsız; cezalar gerçekten caydırıcı; hukuk hızlı ve öngörülebilir. Dolandırıcılık orada da var ama toplumu teslim alacak bir kansere dönüşemiyor. Çünkü güven, kimlikten değil, kurumların ve kuralların güvenilirliğinden doğuyor.

Türkiye’nin bu utanç verici tabloyu sürdürmeye lüksü yok.

Hamasi nutuklar, “birkaç kötü adam” açıklamaları yetmiyor. Radikal ve sert adımlar şarttır.

Çözüm için acil önlemler:

- Dolandırıcılık suçlarında cezalar derhal ağırlaştırılmalı. Özellikle organize yapılar, kamu simgelerinin istismarı, dini-siyasi kimlik sömürüsü ve terör iltisakı tehdidiyle kandırma vakalarında asgari 12 yıl hapis, mal varlığına ciddi oranda el koyma ve infazın kaldırılması zorunlu olmalı.

- Denetim sistemi kökten dijitalleştirilmeli. Gıda, araç ekspertiz, emlak ve tapu süreçleri blokzincir tabanlı, gerçek zamanlı doğrulanabilir hâle getirilmeli. Sahte rapor verenler meslekten men edilmeli.

- Adalet mekanizması hızlandırılmalı. Mağdur davaları en geç 2-3 ayda sonuçlanmalı, zararlar + yüksek manevi tazminat derhal tahsil edilmeli.

- Organize şebekelere karşı özel timler kurulmalı; çakarlı, kamu arazisi yağmacısı, yapay zekâ destekli dolandırıcılık çeteleri kökünden kazınmalı.

- Eğitimde zorunlu “eleştirel düşünme, finansal okuryazarlık ve manipülasyon farkındalığı” dersi konmalı. Medya da “köşeyi dönme” kültürüne karşı topyekûn mücadele etmeli.

Artık “bizden biri” diye değil, belgeye, sisteme ve şeffaflığa güveneceğiz. Güveni kimlikten alıp kurumlara taşımazsak bu korku toplumu olmaktan kurtulamayız.

Türkiye bugün ciddi bir güven krizinin eşiğinde. Ya sert reformlarla bu çürümeyi durduracağız ya da geriye sadece korku, yalnızlaşma ve toplumsal çözülme kalacak. Tercih nettir: Ya şimdi cesur değişim ya da yavaş yavaş çöküş.